DBS Denge Sorunlarını Düzeltir mi?

DBS denge sorunlarını otomatik olarak düzeltmez. Parkinson hastalığında titreme, katılık ve hareket yavaşlığı DBS’ye daha öngörülebilir yanıt verirken, ileri postüral instabilite ve düşme eğilimi çoğu zaman daha sınırlı yanıt gösterir ve bazı hastalarda stimülasyonla kötüleşebilir.

DBS Denge Sorunlarında Ne Kadar Etkilidir?

2024 yılında yayımlanan sistematik derleme ve meta-analiz 17 randomize kontrollü çalışmayı ve toplam 333 Parkinson hastasını değerlendirmiştir. Analizde Timed Up and Go, Berg Denge Ölçeği, düşme sıklığı ve Parkinson ölçeklerindeki denge maddelerinde genel olarak anlamlı ve tutarlı bir iyileşme gösterilememiştir.

Araştırmacılar bazı küçük çalışmalarda Tinetti denge testi veya postürografide iyileşmeler bildirildiğini; ancak sonuçların başka çalışmalarla doğrulanmadığını belirtmiştir. Bu nedenle DBS, ileri denge kaybı için tek başına güvenilir bir tedavi olarak görülmemelidir.

DBS Denge Sorunlarında Neden Sınırlı Kalabilir?

Parkinson’da denge kontrolü yalnızca dopaminerjik motor devrelere bağlı değildir. Beyin sapı, vestibüler sistem, görsel geri bildirim, propriosepsiyon ve bilişsel dikkat postüral kontrolün parçasıdır. STN veya GPi stimülasyonu bu ağların tümünü aynı biçimde düzeltmez.

Ayrıca hastalık ilerledikçe postüral instabilite dopamin dışı mekanizmaların etkisiyle artabilir. Bu nedenle el titremesi ve katılık iyi kontrol edilirken düşmelerin devam etmesi mümkündür.

DBS Sonrası Denge Kötüleşebilir mi?

Evet. Parkinson’s Foundation, bazı uzun dönem stimülasyon yan etkileri arasında denge ve yürüme problemlerini saymaktadır. Bu yan etkilerin bir kısmı stimülasyon ayarlarıyla ilişkili olabilir ve cihaz programlaması değiştirildiğinde azalabilir.

Yeni başlayan veya belirginleşen düşme durumunda hastalık ilerlemesi, düşük tansiyon, kas güçsüzlüğü, ortopedik sorunlar, görme veya vestibüler problemler ve kullanılan ilaçlar da değerlendirilmelidir.

Prof. Dr. Erdinç Özek’in Klinik Değerlendirmesi

Prof. Dr. Erdinç Özek’e göre, denge sorunu DBS adaylığında ayrı bir başlık olarak değerlendirilmelidir. Hastanın düşmesi rijidite ve yavaşlığa mı, freezing’e mi, postüral refleks kaybına mı yoksa başka bir nörolojik veya ortopedik nedene mi bağlı olduğunda cerrahi beklenti değişir. Özellikle levodopaya hiç yanıt vermeyen ileri denge kaybında DBS’den beklenen yarar daha sınırlıdır.

Denge Değerlendirmesinden Takibe Hasta Yolculuğu

1. Düşme sıklığı ve düşmenin hangi koşulda olduğu kaydedilir.
2. Levodopa açık ve kapalı durumda postür ve yürüme karşılaştırılır.
3. Ortostatik tansiyon, kas gücü, görme ve ortopedik sorunlar gözden geçirilir.
4. DBS adaylığı beklenen yararı sınırlayan durumlar açısından değerlendirilir.
5. Ameliyat sonrası programlama denge ve yürüme etkileri izlenerek ayarlanır.
6. Fizyoterapi, kuvvet ve denge egzersizleri devam eder.

Prof. Dr. Erdinç Özek’e göre, DBS sonrası yeni gelişen dengesizlikte cihazı doğrudan başarısız kabul etmek yerine stimülasyon ayarlarının, ilaçların ve diğer düşme nedenlerinin sistematik biçimde yeniden değerlendirilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

DBS düşmeleri azaltır mı?

Bazı hastalarda motor belirtilerin düzelmesiyle düşmeler azalabilir; ancak ileri postüral instabilitede güvenilir bir düzelme beklenmez.

DBS sonrası denge bozulabilir mi?

Evet. Bazı hastalarda stimülasyona bağlı dengesizlik ortaya çıkabilir ve programlama değişikliği gerekebilir.

Levodopayla düzelmeyen denge DBS ile düzelir mi?

Genellikle daha sınırlı yanıt verir. Bu bulgu ameliyat öncesi beklentiyi belirlemede önemlidir.

Denge için STN mi GPi mi daha iyidir?

Kesin ve herkese uygulanabilir üstünlük gösterilmemiştir. Hedef seçimi tüm motor ve bilişsel tabloya göre yapılır.

DBS sonrası fizyoterapi gerekli midir?

Evet. Denge ve düşme yönetiminde rehabilitasyon DBS’nin tamamlayıcı parçasıdır.

DBS, Parkinson’un bazı motor belirtilerini güçlü biçimde azaltabilse de ileri denge kaybı için etkisi daha sınırlı ve değişkendir.