Kimlere Derin Beyin Stimülasyonu Uygulanmaz?

Derin beyin stimülasyonu, cerrahi yararın düşük veya riskin kabul edilemeyecek kadar yüksek olduğu kişilerde uygulanmaz. Belirgin demans, kontrolsüz ağır psikiyatrik hastalık, ciddi cerrahi risk ya da DBS ile değişmesi beklenmeyen belirtilerin baskın olması önemli dışlama nedenleridir.

Derin Beyin Stimülasyonu Kimlere Uygulanmaz?

NINDS, demans bulguları olan kişilerin DBS için iyi aday olmadığını açıkça belirtmektedir. Bunun yanında kontrolsüz psikoz, ağır aktif depresyon veya cerrahi takibi bozabilecek ciddi psikiyatrik durumlar, multidisipliner değerlendirmede önemli olumsuzluklar arasında yer alır.

DBS ameliyatı beyin içine elektrot yerleştirilmesini gerektirdiği için kontrolsüz kanama riski, aktif enfeksiyon veya ciddi anestezi riski gibi durumlar da cerrahi güvenliği etkiler. Bazı riskler tedavi edildikten sonra hasta yeniden değerlendirilebilir; bu nedenle “uygulanmaz” kararı her zaman kalıcı değildir.

Parkinson’da Derin Beyin Stimülasyonu Hangi Durumlarda Beklenen Yararı Sağlamayabilir?

Parkinson’da DBS en çok levodopaya yanıt veren motor belirtiler, motor dalgalanmalar, diskinezi ve bazı ilaç dirençli tremor tiplerinde etkilidir. Buna karşılık ileri denge kaybı, düşmeler, konuşma ve yutma bozuklukları veya bilişsel gerileme levodopaya yanıt vermiyorsa DBS ile belirgin düzelme beklemek doğru olmayabilir.

NIH’de yayımlanan Parkinson hasta seçimi derlemesi, bilişsel bozulma, postüral instabilite, dizartri, disfaji ve otonom bozukluk gibi levodopaya yanıt vermeyen belirtilerin DBS ile düzelmeyebileceğini, bazı durumlarda kötüleşebileceğini vurgulamaktadır. Bu belirtiler hastanın temel engeli hâline gelmişse cerrahi gerekçe zayıflar.

DBS İçin Cerrahi ve Tıbbi Engeller Nelerdir?

NIH’nin hareket bozukluklarında DBS klinik araştırma kriterlerinde; kontrolsüz hipertansiyon, stabil olmayan kalp veya solunum hastalığı ve düzeltilemeyen pıhtılaşma bozuklukları gibi durumlar cerrahi komplikasyon riskini artıran dışlama kriterleri arasında sayılmıştır. Bu kriterler araştırma protokolüne aittir; günlük klinikte karar kişisel risk değerlendirmesiyle verilir.

Prof. Dr. Erdinç Özek’ın Klinik Değerlendirmesi

DBS değerlendirmesinde “ameliyat yapılabilir mi?” ile “ameliyattan anlamlı yarar beklenir mi?” aynı soru değildir. Prof. Dr. Erdinç Özek’e göre, teknik olarak ameliyat edilebilir bir hastada bile temel şikâyet levodopaya yanıt vermeyen ileri denge kaybı, konuşma bozukluğu veya bilişsel gerilemeyse cerrahinin hedefi yeniden sorgulanmalıdır. Adaylığı reddetmek bazen cerrahi riskten değil, hastanın en önemli sorununu DBS’nin değiştirmeyecek olmasından kaynaklanır. Bu ayrım ameliyat öncesi beklenti yönetimi açısından kritiktir.

DBS Uygun Değilse Değerlendirme Nasıl Devam Eder?

1. Önce dışlama nedeninin kalıcı mı geçici mi olduğu belirlenir.
2. Aktif enfeksiyon, kontrolsüz tansiyon veya psikiyatrik hastalık gibi düzeltilebilir durumlar tedavi edilir.
3. Tanıdan şüphe varsa atipik parkinsonizm ve diğer hareket bozuklukları yeniden değerlendirilir.
4. İlaç tedavisi ve cihaz dışı ileri tedavi seçenekleri gözden geçirilir.
5. Risk veya hedef belirti değişirse DBS adaylığı ileride yeniden değerlendirilebilir.

Prof. Dr. Erdinç Özek’e göre, yaş tek başına “DBS yapılamaz” gerekçesi olmamalıdır. Daha anlamlı olan; beyin görüntülemeleri, bilişsel durum, eşlik eden hastalıklar, kanama riski ve hastanın cerrahiden kazanabileceği işlevsel yararı birlikte değerlendirmektir.

Sıkça Sorulan Sorular

70 yaşın üzerindeki kişilere DBS yapılmaz mı?

Yaş tek başına mutlak dışlama kriteri değildir. Parkinson hasta seçimi literatürü, ileri yaşla cerrahi risklerin artabileceğini ancak kararın biyolojik durum ve eşlik eden hastalıklarla birlikte verilmesi gerektiğini belirtmektedir.

Depresyonu olan hastaya DBS uygulanmaz mı?

Her depresyon DBS’ye engel değildir. Kontrolsüz ağır depresyon, intihar riski, psikoz veya diğer ciddi aktif psikiyatrik durumlar önce tedavi edilmelidir; stabil durumlarda psikiyatri değerlendirmesiyle karar verilir.

Demans varsa DBS neden önerilmez?

Belirgin demans, ameliyat sonrası bilişsel riskleri ve cihaz takibine uyumu olumsuz etkileyebilir. NINDS, demans bulguları olan kişileri DBS için iyi aday olarak değerlendirmemektedir.

Kan sulandırıcı kullanan kişiye DBS yapılamaz mı?

Kan sulandırıcı kullanımı tek başına her zaman kalıcı engel değildir; ancak beyin içi kanama riski nedeniyle ayrıntılı planlama gerekir. İlacın güvenli biçimde kesilip kesilemeyeceğine ilgili hekimler birlikte karar verir.

DBS uygun değilse başka tedavi yok mu?

Hayır. Uygun alternatifler hastalığa göre değişir; ilaç düzenlemesi, pompa tedavileri, botulinum toksini, odaklanmış ultrason veya diğer cerrahi yöntemler bazı hastalarda değerlendirilebilir. Seçim hastalığın tipine ve baskın belirtiye göre yapılır.

Sonuç

DBS; belirgin demans, kontrolsüz ciddi psikiyatrik hastalık, kabul edilemez cerrahi risk veya nöromodülasyona yanıt vermesi beklenmeyen baskın belirtiler olduğunda uygulanmayabilir. Bazı engeller geçici olduğundan, neden düzeltildikten sonra adaylık yeniden değerlendirilebilir.