📌 Kısaca Bilmeniz Gerekenler
- DBS donma yani freezing of gait sorununu bazı Parkinson hastalarında azaltabilir; ancak etki tremor ve rijidite kadar öngörülebilir değildir.
- 2026 tarihli 31 çalışmalık ve 905 hastalık meta-analizde FOG-Q skorunda ortalama 2,99 puanlık azalma bildirilmiştir.
- Aynı çalışmada en belirgin yarar, hastalar ilaç kapalı durumdayken stimülasyon açıldığında görülmüştür.
- Buna karşılık 2026 tarihli başka bir ağ meta-analizinde FOG-Q için hiçbir DBS yaklaşımının istatistiksel olarak kesin üstünlüğü gösterilememiştir.
- Donmanın levodopaya yanıt verip vermemesi, hedef bölge, stimülasyon frekansı ve hastalığın evresi sonucu önemli ölçüde etkiler.
DBS donma ataklarını bazı Parkinson hastalarında azaltabilir, ancak yanıt değişkendir. Özellikle levodopa kapalı dönemde ortaya çıkan ve dopaminerjik tedaviye bir miktar yanıt veren freezing, DBS sonrasında iyileşmeye daha yatkın olabilir; ileri ve levodopaya dirençli donmada yarar daha sınırlı olabilir.
DBS Donma Sorununda Gerçekten Etkili midir?
2026 yılında yayımlanan güncel sistematik derleme ve meta-analiz 31 çalışma ve 905 Parkinson hastasını değerlendirmiştir. Analizde Freezing of Gait Questionnaire skorunda ortalama 2,99 puanlık azalma saptanmış, en belirgin iyileşme ise ilaç kapalı dönemde stimülasyon açıkken görülmüştür.
Araştırmacılar yüksek frekanslı STN stimülasyonunda daha tutarlı yarar bildirmiştir; ancak çalışmalar arasındaki farklılıkların yüksek olduğu da vurgulanmıştır. Bu nedenle tek bir hastaya “DBS freezing’i kesin azaltır” demek doğru değildir.
DBS Donma Sorununda Neden Herkeste Aynı Sonucu Vermez?
Freezing yalnızca dopamin eksikliğiyle açıklanan bir belirti değildir. Dikkat, postüral kontrol, bilişsel yük, görsel ipuçları ve beyin sapı-yürüme ağları da donma ataklarına katkı sağlar. Bu yüzden tremor veya katılık kadar doğrudan ve öngörülebilir bir DBS yanıtı oluşmayabilir.
2026 tarihli başka bir ağ meta-analizinde 25 randomize çalışma değerlendirilmiş ve FOG-Q sonuçlarında hiçbir DBS modalitesi için istatistiksel olarak kesin üstünlük gösterilememiştir. Bu bulgu, klinik yararın hasta seçimi ve programlama koşullarına güçlü biçimde bağlı olduğunu göstermektedir.
Freezing İçin Hangi DBS Ayarları Önemli Olabilir?
Standart STN-DBS çoğu zaman yüksek frekansta programlanır; ancak bazı hastalarda yürüme ve freezing için daha düşük frekanslı programlama denenebilir. 2024 tarihli sistematik derleme, düşük frekanslı STN programlamasının özellikle dopaminerjik tedaviyle birlikte bazı hastalarda freezing skorlarını iyileştirebildiğini bildirmiştir.
Bu ayarlar herkes için uygun değildir. Frekans değişikliği tremor veya diğer motor belirtilerin kontrolünü zayıflatabilir. Bu nedenle donma için programlama yapılırken tüm motor tablo birlikte değerlendirilir.
| Freezing Özelliği | DBS’den Beklenen Yanıt |
|---|---|
| İlaç kapalı dönemde belirgin, levodopaya duyarlı donma | Yarar olasılığı daha yüksek olabilir |
| İlaç açık dönemde de süren donma | Yanıt daha değişken |
| İleri postüral instabilite ile birlikte donma | DBS yararı sınırlı olabilir |
| Programlama sonrası yeni başlayan donma | Stimülasyon ayarı gözden geçirilmelidir |
| Dönüş ve kapı eşiğinde tetiklenen donma | Rehabilitasyon ve dış ipuçları önemlidir |
Prof. Dr. Erdinç Özek’in Klinik Değerlendirmesi
Prof. Dr. Erdinç Özek’e göre, freezing değerlendirmesinde en önemli ayrımlardan biri donmanın ilaç açık ve kapalı dönemlerde nasıl davrandığını görmektir. Sadece hastanın “ayağım yere yapışıyor” demesi yeterli değildir; dönüş, kapı eşiği, dar alan ve çift görev sırasında donmanın hangi koşulda ortaya çıktığı gözlenmelidir.
Donma Değerlendirmesinden Programlamaya Hasta Yolculuğu
- Freezing ataklarının hangi koşullarda ortaya çıktığı kaydedilir.
- Levodopa açık ve kapalı durumunda yürüme karşılaştırılır.
- Düşme öyküsü ve postüral instabilite ayrı değerlendirilir.
- DBS uygunluğu Parkinson motor belirti profili ile birlikte ele alınır.
- Ameliyat sonrası stimülasyon frekansı ve diğer parametreler gerektiğinde yürüme odaklı yeniden düzenlenir.
- Fizyoterapi, ritmik işitsel veya görsel ipuçları ve stratejik yürüme eğitimi sürdürülür.
Prof. Dr. Erdinç Özek’e göre, DBS sonrasında yeni veya belirginleşen donma varsa bunun yalnızca hastalık ilerlemesine bağlanmaması; programlama, ilaç dozu ve eşlik eden denge sorunlarının yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
DBS freezing’i tamamen bitirir mi?
Hayır. Bazı hastalarda belirgin azalma olabilir ancak tam ve kalıcı kaybolma garanti edilemez.
İlaçla düzelmeyen donma DBS ile düzelir mi?
Yarar daha sınırlıdır. Levodopaya dirençli ileri aksiyel belirtiler DBS’ye daha az öngörülebilir yanıt verir.
Düşük frekans DBS freezing için daha mı iyidir?
Bazı seçilmiş hastalarda yarar sağlayabilir; ancak diğer motor belirtileri bozabileceği için programlama kişiselleştirilir.
DBS sonrası freezing kötüleşebilir mi?
Evet. Bazı stimülasyon ayarları veya hastalık ilerlemesi donmayı artırabilir; cihaz ayarları ve ilaçlar yeniden değerlendirilmelidir.
Fizyoterapi DBS’den sonra gerekli midir?
Evet. Dış ipuçları, dönüş stratejileri, denge ve yürüme eğitimi freezing yönetiminin önemli parçasıdır.
DBS freezing sorununda yardımcı olabilir; ancak yarar hasta seçimi, ilaç yanıtı ve doğru programlamaya bağlıdır ve kanıtlar hâlâ heterojendir.
Kaynaklar
- PubMed, 2026 – “Deep brain stimulation for freezing of gait in Parkinson’s disease: updated systematic review and meta-analysis” — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- PubMed, 2026 – “Effects of different types of deep brain stimulation on gait disorders in Parkinson’s disease: network meta-analysis” — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- National Institute of Neurological Disorders and Stroke, “Deep Brain Stimulation (DBS)” — ninds.nih.gov
