Hangi Hastada Hangi DBS Hedefi Seçilir?

Doğru DBS hedefi, hastanın tanısına ek olarak hangi belirtinin en çok yaşam kalitesini bozduğuna göre seçilir. Aynı Parkinson tanısını taşıyan iki kişiden biri STN, diğeri GPi için daha uygun olabilir; tremor baskın farklı bir hastada ise VIM tercih edilebilir.

DBS Hedefi Parkinson Hastasında Nasıl Seçilir?

Parkinson hastalığında STN ve GPi motor belirtileri azaltmada etkili iki ana hedeftir. Congress of Neurological Surgeons kılavuzu, motor fayda açısından her iki hedefin de kullanılabileceğini; dopaminerjik ilaçları azaltmak ana hedefse STN’nin tercih edilebileceğini belirtmektedir.

Aynı kılavuz ve karşılaştırmalı çalışmalar, diskineziyi doğrudan azaltma hedefinde GPi’nin bazı hastalarda avantaj sağlayabileceğini göstermektedir. Bu nedenle hedef seçimi yalnız motor skora değil, ilaç yan etkileri ve tedavi hedeflerine de dayanır.

DBS Hedefi Tremor Baskın Hastada Nasıl Seçilir?

Esansiyel tremorda VIM klasik hedeflerden biridir. Tremor günlük işlevi belirgin bozuyor ve ilaçlarla yeterince kontrol edilemiyorsa VIM stimülasyonu düşünülebilir. Parkinson hastasında tremorla birlikte rijidite, bradikinezi ve motor dalgalanmalar da varsa STN veya GPi daha geniş motor fayda sağlayabilir.

İlaçlara dirençli tremor, Parkinson’da levodopa yanıtı düşük olsa bile DBS açısından özel bir durumdur. Burada hedef seçimi tremorun tipi, eşlik eden diğer belirtiler ve iki taraflı tedavi gereksinimine göre yapılır.

Bilişsel ve Psikiyatrik Durum Hedef Seçimini Etkiler mi?

Evet. Hedef seçiminde nöropsikolojik değerlendirme önemlidir. Belirgin bilişsel bozukluk veya kontrolsüz psikiyatrik hastalık genel DBS uygunluğunu etkileyebilir. Hedefler arasında bilişsel ve davranışsal yan etki profili açısından küçük farklılıklar olabileceği için karar kişiselleştirilir.

Ayrıca konuşma, denge ve ileri aksiyel belirtiler baskınsa bu belirtilerin DBS’ye sınırlı yanıt verebileceği hastaya açıkça anlatılmalıdır. Yanlış hedef seçimi kadar yanlış beklenti de tedavi memnuniyetini azaltabilir.

Prof. Dr. Erdinç Özek’in Klinik Değerlendirmesi

Prof. Dr. Erdinç Özek’e göre, hedef seçimini yalnız “STN mi GPi mi?” sorusuna indirmek doğru değildir. Hastanın hangi semptomu düzeltmek istediği, ilaçları ne ölçüde azaltmak istediği, diskinezi yükü, bilişsel durumu ve günlük yaşam öncelikleri birlikte değerlendirilmelidir.

Hedef Seçiminde Hasta Yolculuğu

1. Tanı ve semptom profili ayrıntılı olarak kaydedilir.
2. Levodopa açık-kapalı muayenesi yapılır.
3. Diskinezi, motor dalgalanma ve tremor yükü değerlendirilir.
4. Nöropsikolojik ve psikiyatrik değerlendirme tamamlanır.
5. MR ile hedef anatomisi ve güvenli trajektori planlanır.
6. Multidisipliner karar sonrası kişiye uygun hedef seçilir.

Prof. Dr. Erdinç Özek’e göre, iyi hedef seçimi ameliyatın teknik doğruluğu kadar önemlidir; çünkü doğru yere yerleştirilmiş bir elektrot, yanlış klinik hedef seçilmişse beklenen faydayı sağlayamayabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

STN kimlerde daha sık seçilir?

İlaç azaltma hedefi olan ve motor dalgalanmaları belirgin uygun Parkinson hastalarında sık tercih edilir.

GPi kimlerde öne çıkar?

Belirgin diskinezi, ilaç dozunda esneklik ihtiyacı veya belirli bilişsel/psikiyatrik kaygıları olan bazı hastalarda öne çıkabilir.

VIM hangi hastalarda kullanılır?

Özellikle esansiyel tremorda ve seçilmiş tremor baskın hastalarda kullanılır.

Hedef seçimi ameliyat günü değişebilir mi?

Temel hedef ameliyat öncesi belirlenir; intraoperatif kayıt ve testler hedef içindeki en uygun konumu doğrulamaya yardımcı olabilir.

İki farklı hedef aynı hastada kullanılabilir mi?

Çok özel durumlarda farklı veya kombine hedefler araştırılmıştır; rutin yaklaşım değildir ve deneyimli merkez değerlendirmesi gerektirir.

Hangi hedefin seçileceği, hastalığın adına değil hastanın klinik önceliklerine göre belirlenir.