Derin Beyin Stimülasyonu Ameliyatı Uyutularak Yapılabilir mi?

Derin beyin stimülasyonu ameliyatı uyutularak yapılabilir. Geleneksel DBS’de hasta elektrot yerleştirme sırasında uyanık tutulurken, modern görüntüleme sistemleri sayesinde bazı merkezlerde işlem genel anestezi altında da yapılabilmektedir. Bu yaklaşım ‘asleep DBS’ olarak adlandırılır.

DBS Uyutularak Yapılabilir mi ve Hedef Nasıl Doğrulanır?

Mayo Clinic, elektrotların çoğu zaman uyanık hastada yerleştirildiğini ancak bazı kişilerde genel anestezi altında da DBS uygulanabildiğini belirtmektedir. Uyuyarak yapılan cerrahide hedef bölge ameliyat öncesi yüksek çözünürlüklü MRI ve BT ile planlanır.

Ameliyat sırasında intraoperatif CT, MRI veya merkezde kullanılan başka görüntüleme sistemleriyle elektrotun hedefe ulaştığı kontrol edilir. Böylece hastadan konuşma veya hareket testi alınmadan da anatomik doğruluk değerlendirilebilir.

Uyutularak Yapılabilir mi? Sonuçlar Uyanık DBS ile Benzer mi?

2025 yılında yayımlanan ve 28 çalışmayı içeren meta-analizde uyanık ve uyuyarak DBS arasında motor skor değişimi, levodopa eşdeğer günlük doz, depresyon, biliş ve yaşam kalitesi açısından anlamlı fark bulunmamıştır. Kanama, enfeksiyon ve stimülasyonla ilişkili komplikasyon oranları da genel olarak benzer bulunmuştur.

Aynı çalışmada intraoperatif görüntüleme kullanılan uyuyarak DBS’nin uyanık DBS’ye motor sonuçlar açısından benzer olduğu bildirilmiştir. Bununla birlikte yöntem seçimi merkezin deneyimi ve hastanın özelliklerine göre yapılmalıdır.

Uyuyarak DBS Kimlerde Tercih Edilebilir?

• Yoğun kaygısı olan hastalar: Uzun süre uyanık kalmakta zorlanabilir.
• İleri hareket bozukluğu: İlaç kesilmesi sonrası ameliyat sırasında belirgin rahatsızlık yaşayabilir.
• Uzun süre sabit pozisyonda kalmakta güçlük: Genel anestezi konfor sağlayabilir.
• Görüntüleme rehberli cerrahi altyapısı olan merkezler: Anatomik doğrulama intraoperatif olarak yapılabilir.
• Uyanık test gereksinimi düşük olgular: Cerrahi plan asleep DBS’ye daha uygun olabilir.

Her hasta uyuyarak DBS için otomatik aday değildir. Anestezi riski, mevcut hastalıklar, kullanılan hedef ve merkezin cerrahi protokolü değerlendirilir.

Prof. Dr. Erdinç Özek’in Klinik Değerlendirmesi

Prof. Dr. Erdinç Özek’e göre, uyanık veya uyuyarak teknik arasında seçim yaparken tek ölçüt hasta konforu değildir. Merkezin görüntüleme altyapısı, hedeflenen çekirdek, intraoperatif nörofizyolojik doğrulama gereksinimi ve hastanın anestezi riski birlikte değerlendirilmelidir.

Ameliyat Öncesinden Programlamaya Hasta Yolculuğu

1. Anestezi değerlendirmesi ve DBS adaylığı tamamlanır.
2. Yüksek çözünürlüklü MRI/BT ile hedef ve trajektori planlanır.
3. Genel anestezi altında elektrot hedefe ilerletilir.
4. İntraoperatif görüntüleme ile konum doğrulanır.
5. Jeneratör aynı gün veya ayrı seansta yerleştirilir.
6. İyileşme sonrası DBS programlaması başlatılır.

Prof. Dr. Erdinç Özek’e göre, doğru hasta ve uygun teknik seçildiğinde amaç hangi anestezinin kullanıldığı değil, elektrotun güvenli ve doğru hedefe yerleştirilmesidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Uyuyarak DBS daha az etkili midir?

Güncel meta-analizlerde motor sonuçlar genel olarak uyanık DBS ile benzer bulunmuştur.

Genel anestezi elektrot doğruluğunu azaltır mı?

Modern intraoperatif görüntüleme ile hedef doğruluğu yüksek düzeyde kontrol edilebilir.

Uyuyarak DBS’de mikroelektrot kaydı yapılır mı?

Merkeze ve anestezi protokolüne göre yapılabilir; bazı merkezlerde görüntüleme doğrulaması daha ön plandadır.

Herkes uyuyarak DBS olabilir mi?

Hayır. Anestezi riski ve cerrahi gereksinimler kişiye göre değerlendirilir.

Pil takılması da uyutularak mı yapılır?

Pulse generator yerleştirme aşaması çoğu merkezde genel anestezi altında yapılır.

DBS günümüzde hem uyanık hem de genel anestezi altında uygulanabilir; seçim hastanın özellikleri ve merkezin teknik altyapısına göre kişiselleştirilir.