📌 Kısaca Bilmeniz Gerekenler
- Cerrahi işlem, beynin hastalığa göre seçilen derin bölgesine ince elektrotlar yerleştirilmesi ve bu elektrotların göğüsteki nörostimülatöre bağlanmasıyla yapılır.
- MedlinePlus’a göre yetişkinlerde tüm sistem bir veya iki cerrahi aşamada yerleştirilebilir.
- Klasik yaklaşımda elektrot aşaması lokal anestezi altında uyanık yapılabilir; bazı merkezlerde tamamen genel anestezi altında teknikler de kullanılabilir.
- Başın sabitlenmesi, MR/BT ile stereotaktik hedefleme, küçük bir kafatası açıklığından elektrot yerleştirme ve gerektiğinde test stimülasyonu temel basamaklardır.
- Göğüsteki jeneratör cilt altına yerleştirilir ve ameliyat sonrasında cihaz programlanır.
DBS ameliyatı, beyin MR veya BT görüntüleriyle seçilen hedefe elektrotların stereotaktik olarak yerleştirilmesi ve bu elektrotların cilt altından göğüsteki nörostimülatöre bağlanmasıyla gerçekleştirilir. Cerrahi teknik hastalığa ve merkezin protokolüne göre değişebilir.
DBS ameliyatı öncesi hedef nasıl belirlenir?
MedlinePlus, ameliyat öncesinde BT veya MR görüntüleme yapıldığını ve bu görüntülerin belirtilerden sorumlu beyin bölgesini belirlemek için kullanıldığını belirtmektedir. Hastalığa göre STN, GPi veya talamus gibi farklı hedefler seçilebilir. Hedef planlama stereotaktik koordinat sistemiyle yapılır.
Tanı, ilaç yanıtı, nöropsikolojik durum ve cerrahi riskler hedefleme aşamasından önce değerlendirilmiş olmalıdır. NINDS, hastaların nörolog, beyin cerrahı ve gerektiğinde psikolog gibi birden fazla uzman tarafından değerlendirilmesini önermektedir.
DBS ameliyatı sırasında elektrotlar nasıl yerleştirilir?
MedlinePlus’a göre klasik yetişkin yaklaşımında baş özel bir çerçeveyle sabitlenebilir, kafa derisi lokal anesteziyle uyuşturulur ve kafatasında küçük bir burr-hole açıklığı oluşturulur. İnce elektrot planlanan beyin bölgesine bu açıklıktan ilerletilir.
Her iki beyin tarafı tedavi edilecekse iki elektrot yerleştirilebilir. Elektrot konumu, elektriksel test veya hastadan hareket, konuşma ya da görsel görevler istemek gibi yöntemlerle doğrulanabilir. Bazı merkezler farklı görüntüleme ve anestezi protokolleri kullandığı için hastanın ameliyat boyunca mutlaka uyanık kalması gerekmez.
Jeneratör göğse nasıl yerleştirilir?
MedlinePlus, sistemin jeneratör aşamasının genel anestezi altında yapılabildiğini belirtmektedir. Cerrah genellikle köprücük kemiğinin altında küçük bir kesi açar ve nörostimülatörü cilt altına yerleştirir. Uzatma kablosu baş, boyun ve omuz boyunca cilt altından geçirilerek jeneratöre bağlanır.
Cihaz ve kablolar tamamen cilt altında kalır. Sistem bağlandıktan sonra elektriksel darbeler jeneratörden bağlantı kablosu üzerinden beyin elektrotlarına ulaşır. Cerrahi kesiler kapatılır ve erken dönemde nörolojik durum ile yara alanları izlenir.
| Aşama | Ne yapılır? |
|---|---|
| Cerrahi adaylık | Tanı, ilaç yanıtı, bilişsel durum ve riskler değerlendirilir. |
| Hedef planlama | MR/BT görüntüleri ile stereotaktik beyin hedefi belirlenir. |
| Elektrot yerleşimi | Kafatasındaki küçük açıklıktan hedef bölgeye lead yerleştirilir. |
| İntraoperatif doğrulama | Görüntüleme, fizyolojik kayıt veya test stimülasyonu kullanılabilir. |
| Jeneratör implantasyonu | Nörostimülatör göğüste cilt altına yerleştirilir. |
| Bağlantı | Elektrotlar cilt altı uzatma kablosuyla jeneratöre bağlanır. |
| Programlama | Cihaz daha sonraki kontrollerde açılır ve uyarı ayarları düzenlenir. |
Prof. Dr. Erdinç Özek’ın Klinik Değerlendirmesi
Cerrahi başarının merkezinde doğru hedef seçimi ve elektrotun bu hedefe hassas yerleştirilmesi bulunur. Prof. Dr. Erdinç Özek’e göre, kendi beyin pili bilgilendirmesinde görüntüleme ile hedef belirleme, elektrot yerleştirme, gerektiğinde test uyarısı ve göğüsteki pil sistemine bağlantı temel basamaklar olarak tanımlanmaktadır.
Ameliyattan sonra süreç nasıl devam eder?
MedlinePlus, stimülatörün ameliyattan sonraki bir ziyarette açıldığını ve uyarı miktarının programlandığını belirtmektedir. Bu nedenle elektrotların yerleştirilmesi tedavinin son aşaması değildir. İlk ayarlar düşük düzeylerden başlayabilir ve klinik yanıt ile yan etkiler izlenerek değiştirilebilir.
Prof. Dr. Erdinç Özek’e göre, programlama cerrahinin devamı niteliğindedir; elektrot doğru hedefte olsa bile uygun elektriksel parametreler bulunmadan beklenen etki tam olarak değerlendirilemez. Parkinson hastalarında ilaç tedavisi de programlama süreciyle birlikte yeniden düzenlenebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
DBS ameliyatında hasta uyanık mı olur?
Klasik yaklaşımda elektrot aşaması lokal anestezi altında uyanık yapılabilir. Ancak bazı merkezler görüntüleme destekli genel anestezi teknikleri kullanır; yöntem cerrahi ekip ve hastanın durumuna göre belirlenir.
Kafatası tamamen açılır mı?
Hayır. MedlinePlus, elektrotların kafatasında oluşturulan küçük burr-hole açıklıklarından yerleştirildiğini belirtmektedir. Büyük bir kraniyotomi rutin olarak gerekmez.
DBS tek seansta yapılabilir mi?
Evet. MedlinePlus, yetişkinlerde tüm sistemin bir veya iki aşamada yerleştirilebildiğini belirtmektedir. Merkezin protokolüne göre aşamalar aynı gün veya farklı zamanlarda planlanabilir.
Göğüsteki pil dışarıdan görünür mü?
Jeneratör cilt altında kalır. Özellikle zayıf kişilerde küçük bir kabarıklık şeklinde fark edilebilir; bağlantı kabloları da cilt altındadır.
Cihaz ameliyat sırasında hemen programlanır mı?
Her merkezde aynı değildir. MedlinePlus, stimülatörün daha sonraki bir klinik ziyarette açılıp programlanabildiğini belirtmektedir.
Sonuç
Cerrahi; görüntüleme ile hedef planlama, stereotaktik elektrot yerleşimi, göğüsteki nörostimülatörün implantasyonu ve ameliyat sonrası programlama aşamalarından oluşur. Uyanık veya genel anestezi tekniği merkeze göre değişebilir.
Kaynaklar
- MedlinePlus, “Deep brain stimulation”, 27 Ekim 2025 güncellemesi — medlineplus.gov
- NINDS, “Deep Brain Stimulation (DBS)” — ninds.nih.gov
