İlaçlar Hâlâ Etkiliyorken DBS Yapılabilir mi?

DBS, Parkinson ilaçları hâlâ etkiliyorken yapılabilir. Hatta levodopanın belirli motor belirtileri düzeltmesi, cerrahi nöromodülasyonun hedefleyebileceği belirtileri tanımlamada önemli bir ipucudur; sorun çoğu zaman ilacın hiç çalışmaması değil, etkisinin gün içinde istikrarsızlaşmasıdır.

DBS ilaçlar hâlâ işe yarıyorken neden değerlendirilebilir?

NINDS’nin 2025 tarihli hareket bozuklukları bilgilendirmesine göre Parkinson’da nörostimülasyon, ilaçla yeterince kontrol edilemeyen motor belirtiler için kullanılır; bununla birlikte cerrahiden yarar gören kişilerin ilaç aldıktan sonra belirli ölçüde düzelme göstermesi beklenir. Bu nedenle “ilaç hâlâ işe yarıyor” ifadesi cerrahiye karşı bir durum değildir.

Örneğin levodopa alındığında hareket yavaşlığı ve katılık belirgin azalıyor, ancak birkaç saat sonra etki kayboluyor ve hasta gün içinde tekrar tekrar OFF dönemine giriyorsa ileri tedavi değerlendirmesi yapılabilir. Benzer şekilde ilacın yararına rağmen istemsiz hareketlerin, yani diskinezilerin günlük yaşamı bozması da değerlendirme nedenidir.

Beyin pili için hangi ilaç sorunları önemlidir?

• Motor dalgalanma: İlacın etkisinin gün içinde belirgin biçimde açılıp kapanması.
• OFF dönemleri: Bir sonraki dozdan önce hareket yavaşlığı, katılık veya tremorun belirginleşmesi.
• Diskinezi: Levodopanın etkili dönemlerinde istemsiz hareketlerin günlük yaşamı bozması.
• İlaç intoleransı: Motor yarar olduğu hâlde yan etkiler nedeniyle yeterli dozun sürdürülememesi.
• İlaç dirençli tremor: Yeterli dopaminerjik tedaviye rağmen işlev kaybına yol açan titremenin devam etmesi.

2026 tarihli uluslararası Parkinson cerrahisi uzman uzlaşısı; optimal tıbbi tedaviye rağmen işlevselliği bozan motor dalgalanma veya diskinezi, levodopaya dirençli engelleyici tremor ve objektif motor yarar bulunduğu hâlde ilacı tolere edememe durumlarında cerrahi değerlendirmeye yönlendirmeyi önermektedir.

DBS İçin İlaç Yanıtı Nasıl Ölçülür?

Parkinson cerrahisi değerlendirmesinde ilaç açık ve ilaç kapalı dönemlerde motor muayene yapılabilir. Amaç, dopaminerjik tedavinin hangi belirtileri değiştirdiğini objektif biçimde görmektir. İlaçla düzelen katılık ve hareket yavaşlığı gibi motor bulgular, nörostimülasyon sonrasında da yanıt verme potansiyeli taşıyabilir.

Imperial College Healthcare NHS Foundation Trust’ın güncel hasta bilgilendirmesinde, levodopa yanıt testinde OFF ve ON motor durumlarının MDS-UPDRS III ölçeğiyle karşılaştırıldığı belirtilmektedir. Merkez, yüzde 35’in üzerindeki iyileşmenin cerrahi sonrası olumlu sonuçla ilişkili olduğunu ifade etmektedir; bu oran tek başına evrensel ameliyat eşiği değildir ve merkez protokolleri farklılık gösterebilir.

Prof. Dr. Erdinç Özek’ın Klinik Değerlendirmesi

Parkinson hastalarında sık görülen yanlış düşünce, beyin pili için ilaçların tamamen etkisiz hâle gelmesini beklemek gerektiğidir. Prof. Dr. Erdinç Özek’e göre, kendi beyin pili bilgilendirmelerinde de vurgulandığı gibi cerrahi değerlendirme; ilaç yanıtının azaldığı, etkisinin gün içine yayılmadığı veya yan etkilerin yaşam kalitesini bozduğu dönemde gündeme gelebilir. İlaçların belirli motor belirtileri hâlâ düzeltiyor olması, hangi belirtilerin cerrahiden yararlanabileceğini anlamayı kolaylaştırabilir.

İlaç tedavisinden cerrahi değerlendirmeye hasta yolculuğu

1. Hasta ilaç saatlerini, iyi ve kötü motor dönemlerini ve diskinezileri birkaç gün boyunca kaydeder.
2. Nöroloji ekibi ilaç dozlarının ve zamanlamasının yeterince düzenlenip düzenlenmediğini değerlendirir.
3. Motor komplikasyonlar günlük yaşamı belirgin etkiliyorsa cerrahi nöromodülasyon görüşmesi yapılır.
4. İlaç açık-kapalı motor değerlendirmesi, beyin görüntüleme ve nöropsikolojik testler tamamlanır.
5. Cerrahi risk, beklenen motor yarar ve diğer ileri tedavi seçenekleri multidisipliner ekip tarafından karşılaştırılır.
6. Ameliyat yapılırsa ilaçlar ve cihaz ayarları takip döneminde birlikte yeniden düzenlenir.

Prof. Dr. Erdinç Özek’e göre, ameliyat sonrası hedef ilaçları otomatik olarak kesmek değildir. Kendi Parkinson ve beyin pili bilgilendirmelerinde ilaç dozunun hastanın motor yanıtına, hedef bölgeye ve programlama sürecine göre değiştiği belirtilmektedir. Bu nedenle ilaç düzenlemesi ameliyatın değil, uzun dönem nörolojik takibin bir parçasıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Levodopa hâlâ iyi etki ediyorsa ameliyat gereksiz midir?

Her zaman değil. İlaç belirli saatlerde iyi çalışıyor fakat etkisi çabuk bitiyor, ciddi OFF dönemleri veya diskineziler oluşuyorsa ileri tedavi seçenekleri değerlendirilebilir.

İlaçların tamamen bitmesini beklemek gerekir mi?

Hayır. 2026 uzman uzlaşısı, cerrahi sevkinin “son çare” olarak geciktirilmemesini ve ilaç ayarlamaları sürerken değerlendirmenin başlatılabilmesini önermektedir.

Ameliyat sonrası Parkinson ilaçları tamamen bırakılır mı?

Çoğu hastada ilaç tedavisi bir ölçüde devam eder. NINDS, birçok hastanın cerrahi sonrasında ilaç kullanmayı sürdürdüğünü, bazı kişilerde doz azaltılabildiğini belirtmektedir.

İlaçlara hiç yanıt vermeyen Parkinson hastasına beyin pili yapılır mı?

Klasik Parkinson’da levodopaya yanıt önemli bir adaylık göstergesidir. İlaçlara hiç yanıt yoksa tanı ve hedef belirtiler yeniden incelenir; ilaç dirençli belirgin tremor bu genel kuralın istisnalarından biri olabilir.

Cerrahi değerlendirmeye gitmek ameliyat kararı vermek anlamına gelir mi?

Hayır. Değerlendirme, cerrahiye uygunluğu ve diğer ileri tedavi seçeneklerini karşılaştırmak içindir. Hasta değerlendirme sonunda ameliyata uygun bulunmayabilir.

Sonuç

Parkinson ilaçları hâlâ etkiliyorken cerrahi nöromodülasyon yapılabilir. Özellikle etkili ilacın süresi kısaldığında, motor dalgalanma veya diskinezi geliştiğinde ve günlük yaşam belirgin etkilendiğinde değerlendirme geciktirilmeden başlatılabilir.