Güncel cerrahi pratikte bu işlem, kafatası açılmadan, doğal bir açıklık olan burun delikleri kullanılarak gerçekleştirilir.
Tıbbi literatürde “Endoskopik Transsfenoidal Cerrahi” olarak adlandırılan bu yöntem, beyin dokusuna dokunmadan tümöre ulaşmayı sağlayan en ileri tekniktir.
Hipofiz Adenomu Nedir? Neden Cerrahi Müdahale Gerekir?
Hipofiz adenomları, hipofiz bezinden köken alan ve genellikle iyi huylu olan tümörlerdir.
Bu kitleler iki ana nedenden dolayı cerrahi müdahale gerektirir: Hormonal dengesizlikler ve kitle etkisi.
Aşırı hormon salgılayan (fonksiyonel) adenomlar; akromegali, Cushing hastalığı veya prolaktinoma gibi ciddi sistemik hastalıklara yol açabilir.
Hormon salgılamayan ancak büyüyen adenomlar ise hemen üzerlerinde bulunan görme sinirlerine (optik kiazma) baskı yaparak görme alanı kayıplarına neden olur.
Hipofiz Adenomu Ameliyatında Burun Yolu (Transsfenoidal Yaklaşım) Nedir?
Transsfenoidal yaklaşım, cerrahın burun boşluğundan geçerek sfenoid sinüs adı verilen hava boşluğuna ulaşması ve buradan hipofiz bezinin yerleştiği “sela tursika” (türk eğeri) bölgesine girmesidir.
Bu yöntemde yüksek çözünürlüklü endoskoplar kullanılır.
Endoskop, cerraha tümörü çok yakın mesafeden, geniş açıyla ve yüksek ışık altında görme imkanı tanır.
Hipofiz Ameliyatı Neden Burundan Yapılır?
Hipofiz bezinin anatomik konumu, burun boşluğunun tam arkasında ve beynin en alt kısmındadır.
Bu stratejik konum, burun yolunu adeta doğal bir koridor haline getirir.
Beyin Dokusuna Zarar Vermeden Doğrudan Erişim
Kafatasının üstünden veya yanından yapılan klasik ameliyatlarda (kraniyotomi), cerrahın hipofiz bezine ulaşması için beyin dokusunu ekarte etmesi veya kaldırması gerekir.
Burun yoluyla yapılan cerrahide ise beyin dokusu ile hiçbir temas kurulmaz.
Doğrudan kemik tabanından ilerlendiği için beynin hassas lobları operasyonun dışında kalır.
Kafatası Açılmadan (Kraniyotomi Olmadan) Müdahale Şansı
Geleneksel beyin ameliyatlarında saçlı deride büyük kesiler yapılır ve kafatasından bir kemik pencere açılır.
Burun yoluyla yapılan müdahalede dışarıdan görünen hiçbir kesi yoktur.
Bu durum, vücut bütünlüğünün korunması açısından devrim niteliğinde bir kolaylık sağlar.
Uzman Notu: Hipofiz cerrahisinde amaç sadece tümörü çıkarmak değildir. Burun yolunun tercih edilmesinin en büyük sebebi, hipofiz bezinin sağlıklı kısımlarını ve çevredeki hayati damar-sinir yapılarını en yüksek hassasiyetle koruyabilmektir. Bu cerrahi, milimetrik bir alan içinde gerçekleştirilen yüksek teknolojik bir disiplindir.
Endoskopik Burun Yoluyla Hipofiz Ameliyatının Avantajları
Endoskopik teknik, mikroskobik yönteme göre daha geniş bir görüş alanı ve manevra kabiliyeti sunduğu için birçok avantajı beraberinde getirir.
Kozmetik Avantajlar: Dikişsiz ve İzsiz Cerrahi
Ameliyat tamamen burun içinden yapıldığı için yüzde veya kafa derisinde herhangi bir iz kalmaz.
Hastalar ameliyattan çıktıktan sonra dışarıdan bakıldığında bir operasyon geçirdikleri belli olmaz.
Kısa İyileşme Süresi ve Erken Taburcu Olma
Beyin dokusu ellenmediği ve kafatası açılmadığı için hastanın toparlanma süreci çok hızlıdır.
Genellikle ameliyat sonrası 2. veya 3. günde hastalar taburcu edilebilir.
Hastanın sosyal ve iş hayatına dönmesi, klasik ameliyatlara göre haftalarca daha erkendir.
Görme Fonksiyonlarının Korunması ve İyileşmesi
Tümör, görme sinirlerine alttan baskı yapar.
Burun yoluyla yapılan cerrahi de tümöre alttan yaklaşır.
Bu sayede sinirler üzerindeki baskı, sinirlere zarar verme riski olmadan güvenle kaldırılır.
Birçok hasta, ameliyatın hemen ardından görme kalitesindeki artışı fark eder.
Komplikasyon Risklerinin Minimuma İndirilmesi
Beyin kanaması, enfeksiyon ve nörolojik hasar riskleri, kraniyotomiye oranla belirgin düzeyde düşüktür.
Özellikle endoskopun sağladığı görüntü kalitesi, tümörün sağlıklı dokudan ayırt edilmesini kolaylaştırır.
| Özellik | Burun Yolu (Endoskopik) | Klasik Yol (Kraniyotomi) |
| Kesi Yeri | Burun içi (Görünmez) | Saçlı deri ve Kafatası |
| Beyin Ekartasyonu | Yok | Var |
| Hastanede Yatış | 2-3 Gün | 5-10 Gün |
| İyileşme Süresi | 1-2 Hafta | 4-8 Hafta |
| Görüntüleme | Geniş Açılı Endoskop | Mikroskop |
Ameliyat Süreci: Burundan Hipofiz Tümörüne Nasıl Ulaşılır?
Süreç, gelişmiş cerrahi navigasyon sistemleri ve endoskopik cihazların hazırlanmasıyla başlar.
Giriş: Burun deliklerinden girilerek mukoza üzerinden yol açılır.
Sfenoid Sinüs: Burun boşluğunun arkasındaki hava boşluğuna (sfenoid sinüs) ulaşılır ve arka duvarı geçilir.
Tümör Çıkarımı: Sela tursika kemiği açılarak hipofiz bezi ve tümör görünür hale getirilir. Özel mikrotutucular ile tümör parça parça tahliye edilir.
Kapatma: Ameliyat bittiğinde, BOS (beyin omurilik sıvısı) kaçağını önlemek için bölgeye bazen hastanın kendi dokuları (yağ veya zar) ile yama yapılır.
Kimler Burun Yoluyla Hipofiz Ameliyatı İçin Uygundur?
Hipofiz adenomlarının %95’inden fazlası bu yöntemle ameliyat edilebilir.
Mikroadenomlar: 1 cm’den küçük, hormon salgılayan kitleler.
Makroadenomlar: 1 cm’den büyük, görme sinirine baskı yapan kitleler.
Tekrar Eden Vakalar: Daha önce ameliyat olmuş hastalarda da tercih edilebilir.
Ancak, tümörün çok yaygın olduğu veya burun anatomisinin cerrahiye izin vermediği çok nadir durumlarda farklı yaklaşımlar gerekebilir.
Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
İyileşme süreci genellikle konforludur ancak bazı kritik kurallara uyulması gerekir.
Sıvı Dengesi: Ameliyat sonrası ilk günlerde idrar çıkışı ve su içme miktarı titizlikle takip edilir (Diabetes Insipidus riski için).
Basınçtan Kaçınma: İlk birkaç hafta ağır kaldırmak, sümkürmek veya ıkınmak yasaktır. Bu, beyin zarlarının iyileşmesini korumak içindir.
Hormon Kontrolü: Hipofiz bezinin fonksiyonlarını tam yerine getirdiğinden emin olmak için kan tahlilleri yapılır.
Uzman Notu: Ameliyat sonrasında burun içinde hafif bir dolgunluk hissi normaldir. Ancak burundan berrak su gibi bir sıvı gelmesi durumunda derhal hekime başvurulmalıdır. Bu, yama yapılan bölgeden beyin omurilik sıvısı sızdığının işareti olabilir ve hızlı müdahale gerektirir.
Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; durumunuz için bir sağlık kuruluşuna danışmanız önerilir.
Bilimsel Kaynakça:
Endoscopic Endonasal Pituitary Surgery – Mayo Clinic Proceedings
Endoscopic vs Microscopic Transsphenoidal Surgery – PubMed/NIH
Pituitary Adenoma Management Guidelines – Endocrine Society
Sık Sorulan Sorular
Hipofiz ameliyatı sonrası burunda şekil bozukluğu olur mu?
Endoskopik yöntem tamamen burun delikleri içinden yapıldığı için dışarıdan herhangi bir kesi uygulanmaz ve burun kemiğine müdahale edilmez. Bu sayede ameliyat sonrasında burnun dış görünüşünde hiçbir estetik değişiklik veya şekil bozukluğu meydana gelmez.
Ameliyat sırasında beyne zarar verme riski nedir?
Burun yoluyla yapılan cerrahide beyin dokusu ekartasyonu yani beynin kenara çekilmesi işlemi yapılmaz. Cerrah doğrudan kafa tabanından ilerleyerek tümöre ulaştığı için beyin dokusunun hasar görme riski klasik açık ameliyatlara oranla çok daha düşüktür.
Burun yoluyla yapılan ameliyat kaç saat sürer?
Operasyon süresi tümörün boyutuna, çevre dokularla olan ilişkisine ve daha önce ameliyat geçirilip geçirilmediğine bağlı olarak değişebilir. Genel olarak endoskopik hipofiz ameliyatları 1,5 ile 3 saat arasında tamamlanmaktadır.
Ameliyattan sonra burun tamponu kullanılır mı?
Modern endoskopik tekniklerde geleneksel, nefes almayı engelleyen büyük bez tamponlar genellikle tercih edilmez. Çoğu vakada hastanın konforunu bozmayan, kendiliğinden eriyen veya nefes almasına izin veren özel materyaller kullanılır.
Hipofiz tümörü ameliyattan sonra tekrar eder mi?
Tümörün tam olarak çıkarıldığı durumlarda nüks oranı oldukça düşüktür ancak adenomun cinsi ve çevre dokulara yayılımı bu durumu etkiler. Hastaların ameliyat sonrası süreçte düzenli aralıklarla hormon kontrolleri ve MR görüntülemeleri ile takip edilmesi bu riskin yönetilmesi açısından kritiktir.
Kaynak ve Uzman Bilgisi: Bu makale, Doç. Dr. Erdinç Özek’in endoskopik kafa tabanı cerrahisi, hipofiz adenomları ve nöroendokrinoloji alanındaki 2026 yılı güncel klinik protokolleri ve operasyonel tecrübeleri ışığında hazırlanmıştır. Doç. Dr. Erdinç Özek, Türkiye’de burun yoluyla (transsfenoidal) yapılan kapalı beyin ameliyatları konusunda ileri düzey deneyime sahip bir cerrahtır.