📌 Kısaca Bilmeniz Gerekenler
- Vagal sinir stimülasyonu (VNS), bazı epilepsi hastalarında uyku sırasında solunum olaylarını artırabilir veya daha önce var olan obstrüktif uyku apnesini ağırlaştırabilir.
- 2024 tarihli sistematik derlemede VNS sonrası uyku apnesi şiddetini gösteren indekslerin genel olarak arttığı, ancak uyku kalitesi üzerindeki etkinin çalışmalar arasında değişken olduğu bildirilmiştir.
- 2026 tarihli Epilepsia çalışmasında 22 hastada hızlı VNS döngüsünün daha yüksek apne-hipopne indeksiyle ilişkili olduğu gösterilmiştir. Uyarımlar arasındaki sürenin uzatılması bazı hastalarda solunum olaylarını azaltmaya yardımcı olabilir.
- Yeni başlayan yüksek sesli horlama, uykuda nefes kesilmesi, sabah baş ağrısı, gündüz aşırı uyku hali veya nöbet kontrolünde beklenmedik kötüleşme varsa uyku apnesi açısından değerlendirme düşünülmelidir.
Epilepsi Pili olarak bilinen vagal sinir stimülasyonu, bazı hastalarda uyku sırasında solunumu etkileyebilir ve obstrüktif uyku apnesini artırabilir. Bu etki herkeste görülmez; cihazın akım şiddeti ve uyarım döngüsü, üst hava yolu özellikleri, kilo, yaş ve daha önceden uyku apnesi bulunup bulunmaması birlikte değerlendirilir.
Epilepsi Pili Uyku Apnesini Nasıl Etkileyebilir?
Vagal sinir stimülasyonu sırasında boyundaki sol vagus sinirine belirli aralıklarla elektriksel uyarı verilir. Bu uyarı yalnızca beyin ağlarını değil, vagus sinirinin larenks ve üst hava yolu fonksiyonlarıyla ilişkili dallarını da dolaylı biçimde etkileyebilir.
Uyku sırasında üst hava yolu kas tonusu zaten azalır. VNS’nin uyarım dönemlerinde ses tellerinde adduksiyon, larengeal kas aktivitesinde değişiklik veya hava akımında geçici azalma meydana gelebilir. Bu nedenle bazı hastalarda VNS’nin “ON” dönemleri horlama, hipopne veya apne olaylarıyla zaman açısından örtüşebilir.
2026 yılında Epilepsia’da yayımlanan çalışmada aktif VNS kullanan 22 ilaç dirençli epilepsi hastasının polisomnografi kayıtları incelenmiştir. Uyarımlar arasındaki sürenin daha kısa olduğu hızlı VNS döngüsüne sahip hastalarda apne-hipopne indeksi daha yüksek bulunmuştur. Çok değişkenli analizde döngü hızı, uyku ile ilişkili solunum olaylarıyla anlamlı ilişki gösteren temel parametre olarak kalmıştır.
| VNS ile İlişkili Etken | Uyku Sırasında Olası Etki | Klinik Anlamı |
|---|---|---|
| Daha sık uyarım döngüsü | Uyku boyunca daha fazla stimülasyon dönemi | Apne-hipopne olaylarının artmasıyla ilişkili olabilir. |
| Daha yüksek uyarım şiddeti | Larengeal kas aktivitesi ve hava akımında daha belirgin değişiklik | Bazı hastalarda horlama veya solunum bozukluğunu artırabilir. |
| Önceden var olan OSA | VNS uyarımına ek üst hava yolu darlığı | Mevcut uyku apnesi ağırlaşabilir. |
| Obezite veya üst hava yolu darlığı | Temel OSA riskinin yükselmesi | VNS ile ilişkili değişiklikler daha klinik belirgin hale gelebilir. |
| Uyku evresi ve pozisyon | Kas tonusu ve hava yolu açıklığı değişir. | Apne şiddeti gece boyunca farklılaşabilir. |
VNS Sonrası Uyku Apnesi Ne Kadar Sık Görülür?
Kesin oran vermek zordur; çalışmaların hasta sayıları, yaş grupları, VNS ayarları ve uyku testi yöntemleri birbirinden farklıdır. 2024 tarihli sistematik derleme, VNS kullanan ilaç dirençli epilepsi hastalarında uyku apnesini değerlendiren yedi çalışmanın bulgularını incelemiş ve VNS sonrasında OSA tanısı veya uyku apnesi şiddet indekslerinde artışın çalışmalar boyunca tutarlı biçimde bildirildiğini belirtmiştir.
Daha eski ancak doğrudan önce-sonra uyku testi içeren 2018 tarihli yetişkin çalışmasında 18 VNS hastasının beşinde tedaviyle ortaya çıkan veya ağırlaşan uyku apnesi saptanmıştır. Bu oran yüzde 27,8’dir. Hasta sayısının küçük olması nedeniyle bu değer tüm VNS hastalarına doğrudan genellenmemelidir; çalışma yine de klinik taramanın önemini göstermiştir.
2026 tarihli bir başka güncel derleme, invaziv servikal VNS kullanılan epilepsi hastalarında yeni başlayan veya ağırlaşan uyku ile ilişkili solunum bozukluğu prevalansının meta-analizlerde yaklaşık yüzde 27 civarında raporlandığını belirtmektedir. Bu oran, transkutanöz kulak VNS uygulamalarına ait değildir; epilepside kullanılan implante servikal VNS sistemlerine ilişkindir.
Uyku Apnesi Belirtileri VNS Kullanan Hastada Nasıl Anlaşılır?
Uyku apnesi her zaman hasta tarafından fark edilmez. Özellikle yalnız yaşayan kişiler gece nefes durmalarını bilmeyebilir. VNS kullanan hastada yeni başlayan veya belirginleşen horlama, yatak partnerinin gözlediği nefes kesilmeleri, boğulur gibi uyanma, sabah ağız kuruluğu veya baş ağrısı ve gündüz uyuklama önemli ipuçlarıdır.
Epilepsi açısından ayrıca başka bir sorun vardır: yetersiz ve parçalanmış uyku nöbet eşiğini olumsuz etkileyebilir. 2018 tarihli çalışmada VNS ile ortaya çıkan veya ağırlaşan uyku apnesi bulunan beş hastadan birinde nöbetlerde kötüleşme bildirilmiştir. Uyku apnesinin tedavisi bu nedenle yalnızca gündüz yorgunluğu için değil, genel epilepsi yönetimi açısından da önem taşıyabilir.
- Yeni başlayan veya belirgin şekilde artan yüksek sesli horlama
- Uykuda nefesin durduğunun başkası tarafından fark edilmesi
- Boğulur, nefessiz veya çarpıntılı biçimde uyanma
- Sabah baş ağrısı veya belirgin ağız kuruluğu
- Gündüz aşırı uyku hali ve dikkat azalması
- Uyku süresi yeterli olmasına rağmen dinlenmemiş uyanma
- VNS ayarı artırıldıktan sonra gece solunum şikâyetlerinin belirginleşmesi
Bu belirtiler tek başına VNS kaynaklı uyku apnesini kanıtlamaz. Obezite, burun tıkanıklığı, bademcik büyüklüğü, çene anatomisi, alkol veya sedatif ilaç kullanımı ve epilepsiye eşlik eden bağımsız obstrüktif uyku apnesi de aynı belirtileri oluşturabilir.
Uyku Apnesi Şüphesinde VNS Ayarları Değiştirilebilir mi?
Evet, bazı hastalarda programlama değişikliği değerlendirilebilir. VNS ayarlarında akım şiddeti, frekans, pulse width, “ON” süresi ve “OFF” süresi gibi parametreler bulunur. Amaç nöbet kontrolünü korurken uyku sırasında üst hava yoluna olan olumsuz etkiyi azaltmaktır.
2026 Epilepsia çalışmasında hızlı VNS döngüsüne sahip hastalarda ortalama apne-hipopne indeksi saatte 21,6; daha yavaş döngü kullananlarda ise 7,6 olarak bildirilmiştir. Çalışmanın yazarları uyarımlar arasındaki sürenin uzatılmasının VNS ile ilişkili uyku solunum bozukluğunu azaltmaya yardımcı olabileceğini belirtmiştir.
Bununla birlikte her hastada ayarı düşürmek veya döngüyü yavaşlatmak doğru değildir. VNS parametreleri nöbet kontrolü için seçilir ve fazla azaltma epilepsi tedavisinin etkinliğini düşürebilir. Bu nedenle değişiklik, epilepsi nörolojisi ve VNS programlama ekibi tarafından uyku testi bulgularıyla birlikte planlanmalıdır.
fonksiyonel beyin cerrahisi ve nöromodülasyon takibinde cihaz ayarlarının yalnızca nöbet sayısına göre değil, ses kısıklığı, öksürük, yutma, uyku ve solunum gibi yan etkiler açısından da değerlendirilmesi gerekir.
| Yaklaşım | Ne Amaçlanır? | Önemli Nokta |
|---|---|---|
| VNS programını gözden geçirme | Uyku sırasında solunum olaylarını azaltmak | Nöbet kontrolü korunmalıdır. |
| Polisomnografi / evde uyku testi | Apne-hipopne indeksi ve oksijen düşüşlerini ölçmek | VNS ON dönemleriyle olayların ilişkisi incelenebilir. |
| CPAP | Üst hava yolunu açık tutmak | Standart OSA tedavisidir; VNS’ye bağlı olayların tümünü her hastada tamamen ortadan kaldırmayabilir. |
| Pozisyon tedavisi | Sırtüstü yatışla artan apneyi azaltmak | Yalnızca pozisyona duyarlı OSA’da yararlı olabilir. |
| Kilo ve üst hava yolu değerlendirmesi | Bağımsız OSA risk faktörlerini azaltmak | VNS dışındaki nedenler de tedavi edilmelidir. |
Uyku Testi Ne Zaman Gerekebilir?
Uyku apnesi belirtileri varsa polisomnografi veya uygun hastalarda evde uyku apnesi testi düşünülebilir. VNS ile ilişkili solunum olaylarını anlamak açısından laboratuvar polisomnografisinin avantajı, stimülasyon dönemleri ile hava akımı, solunum eforu, oksijen satürasyonu ve uyanmaların aynı zaman çizelgesinde değerlendirilebilmesidir.
2024 sistematik derleme, VNS ile uyku apnesi arasındaki ilişkiyi değerlendiren çalışmaların sınırlı ve heterojen olduğunu belirtmesine rağmen, apnea şiddeti indekslerindeki artışın tutarlı bir bulgu olduğunu bildirmiştir. 2018 yetişkin çalışmasının yazarları da VNS öncesi ve sonrasında rutin uyku apnesi taramasının makul bir yaklaşım olabileceğini önermiştir.
Özellikle implantasyon öncesinde belirgin horlama, obezite, bilinen uyku apnesi, gündüz uyku hali veya üst hava yolu hastalığı bulunan kişilerin VNS programlama ekibine bu bilgileri vermesi önemlidir. Önceden var olan uyku apnesi bilinirse cihaz ayarları ve takip planı buna göre düzenlenebilir.
Prof. Dr. Erdinç Özek’ın Klinik Değerlendirmesi
VNS takibinde yalnızca nöbet sayısını sormak yeterli değildir. Prof. Dr. Erdinç Özek’a göre, özellikle cihaz ayarları yükseltildikten sonra başlayan horlama, uykuda nefes kesilmesi, sabah baş ağrısı veya gündüz uyku hali ayrı bir yan etki başlığı olarak değerlendirilmelidir. Böyle bir durumda ilk amaç cihazı kapatmak değil, uyku solunum bozukluğunun gerçekten VNS ile ilişkili olup olmadığını göstermektir. Polisomnografi, olayların stimülasyon dönemleriyle zaman ilişkisini ortaya koyabilir. Eğer ilişki belirginse akım, döngü süresi veya diğer parametreler nöbet kontrolü korunacak şekilde yeniden düzenlenebilir. Önceden var olan obstrüktif uyku apnesi varsa CPAP veya diğer standart uyku tedavilerinin de aynı plan içinde sürdürülmesi gerekir.
VNS Ayarından Uyku Takibine Hasta Yolculuğu
İlk aşamada hasta ve yakınlarının gece belirtilerini gözlemlemesi önemlidir. Horlamanın yeni başlaması, VNS uyarımı sırasında nefes sesinin değişmesi veya yatak partnerinin tekrarlayan nefes durmaları fark etmesi kontrol randevusunda paylaşılmalıdır.
Prof. Dr. Erdinç Özek’a göre, şikâyetlerin hangi program değişikliğinden sonra başladığı da kaydedilmelidir. VNS’nin akım şiddeti, “ON/OFF” döngüsü ve pulse width değerleri kontrol edilir; aynı zamanda hastanın nöbet sıklığı ve nöbet önleyici ilaçları gözden geçirilir. Uyku testi gerektiğinde program bilgileri uyku hekimiyle paylaşılır.
- Yeni başlayan horlama, nefes durması veya gündüz uyku hali fark edilir.
- Şikâyetin VNS ayar değişikliğiyle zaman ilişkisi sorgulanır.
- Cihaz parametreleri ve nöbet kontrolü birlikte değerlendirilir.
- Gerekirse polisomnografi veya uygun uyku testi yapılır.
- OSA doğrulanırsa CPAP, pozisyon tedavisi, kilo yönetimi veya üst hava yolu tedavileri planlanır.
- VNS ile ilişkili olaylar belirginse cihaz ayarları nöbet kontrolü gözetilerek yeniden programlanır.
Sıkça Sorulan Sorular
VNS uyku apnesi yapar mı?
VNS bazı hastalarda yeni uyku apnesi gelişmesine veya önceden var olan apnenin ağırlaşmasına katkıda bulunabilir. 2024 sistematik derleme, VNS sonrasında uyku apnesi şiddet indekslerinde genel olarak artış bildirildiğini göstermiştir. Ancak bu etki her hastada ortaya çıkmaz.
VNS horlamayı artırabilir mi?
Evet. Stimülasyon sırasında larenks ve üst hava yolu kaslarında değişiklik oluşması bazı hastalarda horlamayı artırabilir. Yeni veya belirgin artmış horlama, özellikle nefes durmaları ve gündüz uyku haliyle birlikteyse uyku apnesi açısından değerlendirilmelidir.
Uyku apnesi varsa VNS kapatılır mı?
Genellikle ilk seçenek cihazı tamamen kapatmak değildir. Uyku apnesi standart yöntemlerle tedavi edilir ve gerekirse VNS parametreleri yeniden programlanır. Karar nöbet kontrolü ile solunum yan etkileri arasındaki dengeye göre verilir.
VNS ayarını düşürmek uyku apnesini azaltabilir mi?
Bazı hastalarda evet. Özellikle uyarım döngüsünün yavaşlatılması veya belirli parametrelerin azaltılması VNS ile ilişkili solunum olaylarını azaltabilir. 2026 çalışması, daha hızlı döngülerin daha yüksek apne-hipopne indeksiyle ilişkili olduğunu göstermiştir.
CPAP VNS kullanan hastalarda kullanılabilir mi?
Evet. VNS cihazı bulunması CPAP kullanımına genel olarak engel değildir. Standart obstrüktif uyku apnesi CPAP ile tedavi edilebilir; ancak VNS’ye doğrudan bağlı bazı stimülasyon dönemli olaylarda ek programlama değişikliği gerekebilir.
VNS öncesinde uyku testi yapılmalı mı?
Her hasta için zorunlu bir standart değildir; ancak belirgin horlama, obezite, gündüz uyku hali, daha önce tanı konmuş OSA veya üst hava yolu riski bulunan hastalarda VNS öncesi uyku değerlendirmesi yararlı olabilir. Bazı araştırmacılar implantasyon öncesi ve sonrası sistematik OSA taramasını önermektedir.
Sonuç
Epilepsi Pili VNS, bazı hastalarda uyku sırasında solunum olaylarını artırabilir ve mevcut obstrüktif uyku apnesini ağırlaştırabilir. Risk, VNS döngüsü ve diğer cihaz ayarlarının yanı sıra hastanın üst hava yolu yapısı ve temel OSA riskleriyle ilişkilidir. Yeni horlama, nefes kesilmesi veya gündüz aşırı uyku hali gelişirse uyku testi ve VNS programının birlikte değerlendirilmesi uygun olur.
Bu içerik genel sağlık bilgilendirmesi amacı taşır; kişisel VNS ayarı, uyku apnesi tanısı veya tedavi kararının yerine geçmez.
Kaynaklar
- Seth J vd., Epilepsia, 2024 — “Effects of vagus nerve stimulation on the quality of sleep and sleep apnea in patients with drug-resistant epilepsy: A systematic review” — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Massa JF vd., Epilepsia, 2026 — “Fast cycle of vagus nerve stimulation is associated with increased sleep-related breathing disorder in patients with epilepsy” — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Salvadé A vd., Epilepsy & Behavior, 2018 — “Impact of vagus nerve stimulation on sleep-related breathing disorders in adults with epilepsy” — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Ye L vd., Acta Neurologica Scandinavica, 2022 — “Effects of anti-seizure therapies on sleep in patients with epilepsy: A literature review” — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- “Transcutaneous vagus nerve stimulation in sleep disorders: current evidence and future directions”, 2026 — ncbi.nlm.nih.gov

