Göbek Kordonu ve Kemik İliği Kök Hücresi Farkı
Göbek Kordonu Kök Hücresi ile Kemik İliği Kök Hücresi Arasındaki Fark Nedir?

Göbek Kordonu Kök Hücresi ile Kemik İliği Kök Hücresi Arasındaki Fark Nedir?

📌 Kısaca Bilmeniz Gerekenler

  • Kordon kanı ile kemik iliği, hematopoietik yani kan yapıcı kök hücreler için iki farklı kaynaktır. Her iki kaynak da belirli kan, bağışıklık ve metabolik hastalıklarda hematopoietik kök hücre nakli amacıyla kullanılabilir.
  • Kordon kanı doğum sırasında bir kez toplanır, dondurularak bankada saklanabilir ve gerektiğinde hızlı biçimde temin edilebilir. Kemik iliği ise uygun donörden pelvis kemiğinden aspirasyonla toplanır.
  • EBMT’nin 2024 kaynağına göre kordon kanında hücre dozu kemik iliğine göre daha sınırlıdır ve engraftman daha yavaş olabilir; buna karşılık HLA uyumu açısından daha fazla tolerans gösterebilir.
  • “Kordon kanı kök hücresi” ile “kordon dokusu/Wharton jeli mezenkimal stromal hücresi” aynı ürün değildir. Benzer biçimde kemik iliğinde de hematopoietik hücrelerle mezenkimal stromal hücreler farklı biyolojik popülasyonlardır.

Göbek Kordonu kök hücresi ile kemik iliği kök hücresi arasındaki farkı doğru değerlendirmek için önce hangi hücre tipinin karşılaştırıldığı belirlenmelidir. Hematopoietik kök hücre naklinde kordon kanı ve kemik iliği alternatif kaynaklardır; kordon dokusundaki mezenkimal stromal hücreler ise bu nakil hücrelerinden farklı bir biyolojik üründür.

Göbek Kordonu Kök Hücresi ile Kemik İliği Kök Hücresi Aynı Hücre midir?

Hematopoietik nakil açısından karşılaştırıldığında her iki kaynak da kan ve bağışıklık sistemi hücrelerini oluşturabilen hematopoietik kök/progenitör hücreler sağlar. National Cancer Institute, kök hücre nakillerinde kullanılan kan yapıcı hücrelerin periferik kan, kemik iliği veya doğumda toplanan kordon kanından elde edilebildiğini belirtmektedir.

Ancak günlük dilde “kordon kök hücresi” ifadesi iki farklı ürünü anlatmak için kullanılabilir. Kordon kanı hematopoietik hücreler açısından zengindir; kordon dokusu ve Wharton jeli ise özellikle mezenkimal stromal hücre araştırmalarında kullanılan ayrı dokulardır. FDA’nın onaylı kordon kanı ürünleri de hematopoietik progenitör hücre ürünleridir; kordon dokusundan elde edilen mezenkimal ürünlerle aynı kategori değildir.

Kemik iliğinde de benzer bir ayrım vardır. İlik, kan yapıcı hematopoietik kök hücrelerin temel doğal yuvasıdır; aynı zamanda stromal hücre popülasyonları da içerir. Bu nedenle “kordon hücresi mi, ilik hücresi mi?” sorusunun cevabı, hematopoietik nakil mi yoksa deneysel/rejeneratif bir hücresel uygulama mı konuşulduğuna göre değişir.

ÖzellikKordon KanıKemik İliği
Temel nakil hücresiHematopoietik kök/progenitör hücreHematopoietik kök/progenitör hücre
Toplama zamanıDoğum sırasında bir kezUygun donörden ihtiyaç olduğunda
Toplama yöntemiPlasenta ve kordon damarlarından kan toplanır.Pelvis kemiğinden aspirasyonla ilik alınır.
HLA uyumuDaha fazla HLA uyumsuzluğunu tolere edebilir.Genellikle daha yakın HLA eşleşmesi tercih edilir.
Hücre dozuTek ünitede sınırlıdır; özellikle büyük erişkinlerde önemli olabilir.Donör ve toplama hacmine göre daha yüksek hücre dozu sağlanabilir.
EngraftmanGenellikle daha yavaş olabilir.Kordon kanına göre daha hızlı olabilir.
Hazır bulunabilirlikBankada dondurulmuşsa hızlı temin edilebilir.Donörün değerlendirilmesi ve toplama planı gerekir.

Hücre Sayısı ve Kemik İliğine Yerleşme Süresi Neden Farklıdır?

Kordon kanının temel sınırlamalarından biri hücre dozudur. EBMT Handbook’un 2024 tablosunda medyan CD34+ hücre içeriği kordon kanında yaklaşık 0,2 × 106/kg, kemik iliğinde ise 2–3 × 106/kg olarak verilmiştir. Bu değerler doğrudan her nakilde kullanılacak doz anlamına gelmez; iki kaynağın hücresel kapasitesindeki genel farkı gösterir.

EBMT ayrıca kordon kanında sınırlı hücre dozunun özellikle erişkin veya daha yüksek vücut ağırlığı olan alıcılarda sorun oluşturabileceğini ve engraftmanın daha yavaş gerçekleşebileceğini belirtmektedir. Engraftman, verilen hematopoietik hücrelerin kemik iliğine yerleşip yeni kan hücreleri üretmeye başlamasıdır.

Daha yavaş engraftman, erken dönemde nötropeni ve trombositopeninin daha uzun sürmesi anlamına gelebilir; bu da enfeksiyon ve kanama yönetimini etkileyebilir. Kaynak seçimi bu nedenle yalnızca “hücrenin gençliği” gibi tek bir biyolojik özelliğe göre değil, hücre dozu ve alıcının klinik durumuna göre yapılır.

kemik iliği nakli ve kök hücre nakli değerlendirmesinde kullanılan kaynak, hastalığın türü, donör bulunabilirliği, alıcının yaşı ve ağırlığı, HLA uyumu ve nakil merkezinin protokolü birlikte ele alınmalıdır.

Göbek Kordonu Kaynağında HLA Uyumu Neden Daha Esnek Olabilir?

Allojeneik hematopoietik nakilde HLA uyumu, verici hücreleri ile alıcının bağışıklık sistemi arasındaki ilişkinin önemli belirleyicilerindendir. Kordon kanındaki bağışıklık hücreleri daha immatür olduğu için belirli derecedeki HLA uyumsuzlukları kemik iliği veya periferik kan greftlerine göre daha fazla tolere edilebilir.

EBMT’nin 2024 kaynak seçim bölümünde kordon kanının daha esnek HLA eşleşmesi nedeniyle donör havuzunu genişletebildiği ve bankada önceden doku tiplemesi yapılarak dondurulmuş olmasının önemli avantajlar sağladığı belirtilmektedir. NMDP’nin kordon kanı seçim kılavuzu da kordon ünitelerinde tam eşleşmenin zorunlu olmadığını, ancak kabul edilebilir eşleşme düzeyiyle birlikte hücre dozunun da değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

Kordon kanında daha düşük kronik graft-versus-host hastalığı oranları bildirilmiş olsa da bu avantaj bütün riskleri ortadan kaldırmaz. EBMT, kordon kanı naklinin düşük hücre dozu, yavaş engraftman ve bazı serilerde daha yüksek transplant ilişkili mortalite gibi önemli dezavantajları bulunduğunu da vurgulamaktadır. Kaynak seçimi bu nedenle tek bir komplikasyon üzerinden yapılmamalıdır.

  • HLA eşleşme düzeyi
  • Toplam çekirdekli hücre ve CD34+ hücre dozu
  • Hastanın vücut ağırlığı
  • Hastalığın malign veya benign olması
  • Naklin ne kadar acil gerektiği
  • Uygun akraba, akraba dışı veya haploidentik donör bulunabilirliği

Hangi Hastalıklarda Kordon Kanı veya Kemik İliği Kullanılır?

Her iki kaynak da esas olarak hematopoietik kök hücre nakli bağlamında değerlendirilir. National Cancer Institute; lösemi, lenfoma, multipl miyelom ve miyelodisplastik sendrom gibi bazı kanserlerde kök hücre naklinin kullanılabildiğini belirtmektedir. Kordon kanı ayrıca bazı kalıtsal metabolik ve bağışıklık sistemi hastalıklarında da kullanılabilir.

FDA’nın kordon kanı bilgilendirmesine göre bu kaynak, kan yapıcı sistemi etkileyen belirli hastalıklarda hematopoietik kök hücre nakli için kullanılmaktadır. FDA ayrıca Amerika Birleşik Devletleri’nde onaylı kök hücre ürünlerinin hematopoietik progenitör hücrelerden oluşan kordon kanı ürünleri olduğunu ve bu ürünlerin nörolojik, ortopedik veya başka rejeneratif endikasyonlar için onaylı olmadığını açıkça belirtmektedir.

Bu ayrım özellikle önemlidir: hematopoietik nakilde kullanılan kordon kanı hücreleri ile Parkinson, otizm, omurilik yaralanması veya eklem hastalıkları için araştırılan kordon dokusu kaynaklı mezenkimal stromal hücreler aynı ürün değildir. Bir kaynağın nakilde yerleşik kullanımı, başka bir hücresel ürünün farklı hastalıklardaki etkinliğini otomatik olarak kanıtlamaz.

Prof. Dr. Erdinç Özek’ın Klinik Değerlendirmesi

Kök hücre kaynakları karşılaştırılırken en sık yapılan hata, hücrenin “daha genç”, “daha güçlü” veya “daha doğal” olduğu gibi tek bir ifadeyle kaynak seçmeye çalışmaktır. Prof. Dr. Erdinç Özek’a göre, önce hangi hücre popülasyonunun kullanılacağı ve uygulamanın hematopoietik nakil mi yoksa araştırma düzeyindeki başka bir hücresel yaklaşım mı olduğu netleştirilmelidir. Kordon kanı hematopoietik nakilde hazır bulunabilirlik ve daha esnek HLA eşleşmesi avantajı sağlayabilir; ancak hücre dozu sınırlaması ve daha yavaş engraftman önemli dezavantajlardır. Kemik iliğinde ise hücre dozu ve donör seçimi farklı biçimde yönetilir. Bu nedenle kaynak seçimi yalnızca hücrenin kökenine değil hastalığın biyolojisine, alıcının özelliklerine ve nakil ekibinin hedeflerine dayanmalıdır.

Kaynak Seçiminden Nakle Hasta Yolculuğu

İlk aşamada naklin hangi hastalık için planlandığı ve allojeneik donör gerekip gerekmediği belirlenir. Ardından aile içi veya akraba dışı donör taraması, HLA tiplemesi ve alternatif kaynak değerlendirmesi yapılır. Uygun yetişkin donör bulunamazsa veya klinik zamanlama gerektiriyorsa bankalanmış kordon kanı önemli bir seçenek haline gelebilir.

Prof. Dr. Erdinç Özek’a göre, kordon kanı seçilecekse yalnızca HLA uyumuna değil hücre dozunun alıcının ağırlığı için yeterli olup olmadığına da bakılmalıdır. Kemik iliği donörü seçilecekse donörün tıbbi uygunluğu, toplama süreci ve beklenen hücre miktarı planlanır. Her iki durumda da asıl hedef yeterli ve güvenli hematopoietik yeniden yapılanmayı sağlamaktır.

  1. Hastalık ve nakil endikasyonu hematoloji/nakil ekibi tarafından doğrulanır.
  2. HLA tiplemesi ve uygun donör araştırması yapılır.
  3. Kordon kanı düşünülüyorsa bankadaki ünitenin HLA eşleşmesi ve hücre dozu değerlendirilir.
  4. Kemik iliği seçilecekse donörün sağlık değerlendirmesi ve aspirasyon planı yapılır.
  5. Hastaya kondisyonlama rejimi uygulanır ve hematopoietik hücreler damar yoluyla verilir.
  6. Engraftman, enfeksiyon, graft-versus-host hastalığı ve organ fonksiyonları yakından izlenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kordon kanı kök hücresi kemik iliğinden daha mı güçlüdür?

Bu şekilde genel bir üstünlük sıralaması yapılamaz. Kordon kanı daha esnek HLA eşleşmesi ve hazır bulunabilirlik açısından avantajlı olabilir; kemik iliği ise genellikle daha yüksek hücre dozu sağlar ve engraftman daha hızlı olabilir. Hangi kaynağın uygun olduğu hastalığa ve alıcının özelliklerine bağlıdır.

Kordon kanı naklinde tam doku uyumu gerekir mi?

Tam eşleşme her zaman gerekli değildir. Kordon kanı belirli derecedeki HLA uyumsuzluklarını kemik iliği veya periferik kan greftlerine göre daha fazla tolere edebilir. Bununla birlikte düşük hücre dozu uygun bir ünitenin kullanılmasını engelleyebilir; HLA uyumu ve hücre dozu birlikte değerlendirilir.

Kemik iliği kök hücresi nasıl alınır?

Hematopoietik kök hücre kaynağı olarak kemik iliği kullanılacaksa donörün pelvis kemiğinin arka bölümünden ameliyathane koşullarında aspirasyon yapılır. Donöre anestezi uygulanır ve hedeflenen hücre miktarına ulaşacak hacimde ilik toplanır.

Kordon kanı neden çocuklarda daha sık kullanılabilir?

Tek kordon kanı ünitesindeki toplam hücre miktarı sınırlıdır ve gerekli hücre dozu alıcının vücut ağırlığıyla ilişkilidir. Bu nedenle tek ünitenin hücre dozu çocuklarda yeterli olma olasılığı daha yüksek olabilir; erişkinlerde ise uygun yüksek hücreli ünite veya farklı donör kaynakları değerlendirilebilir.

Wharton jeli ile kordon kanı aynı şey midir?

Hayır. Kordon kanı, umbilikal kord damarlarında kalan kandır ve hematopoietik progenitör hücre kaynağıdır. Wharton jeli ise kordonun bağ dokusudur ve buradan elde edilen mezenkimal stromal hücreler farklı biyolojik özelliklere sahiptir. Bu iki ürünün klinik kanıtı ve düzenleyici statüsü ayrı değerlendirilmelidir.

Kordon kanı kök hücreleri nörolojik hastalıklarda onaylı mıdır?

FDA açısından onaylı kordon kanı kök hücre ürünleri hematopoietik sistemi etkileyen belirli hastalıklarda nakil amacıyla kullanılmaktadır. Parkinson, multipl skleroz, inme ve benzeri nörolojik hastalıklar için kordon kanı veya kordon dokusu kaynaklı hücreler rutin onaylı tedavi olarak kabul edilmemelidir; bu alanlarda araştırma düzeyi ayrıca değerlendirilmelidir.

Kordon kanı bankada ne kadar süre saklanabilir?

Kordon kanı kontrollü kriyojenik koşullarda uzun süre saklanabilir; ancak klinik kullanım için yalnızca saklama süresi değil bankanın kalite standartları, hücre canlılığı, HLA bilgisi ve hücre dozu önemlidir. Belirli bir ünitenin kullanılabilirliği nakil merkezi ve kordon kanı bankası tarafından değerlendirilir.

Sonuç

Göbek Kordonu kanı ve kemik iliği, hematopoietik kök hücre nakli için iki farklı hücre kaynağıdır. Kordon kanı hazır bulunabilirlik ve daha esnek HLA uyumu avantajı sunabilir; kemik iliği ise genellikle daha yüksek hücre dozu ve daha hızlı engraftman sağlar. Kaynak seçimi hastalığın türü, alıcının ağırlığı, donör seçenekleri, hücre dozu ve naklin zamanlamasına göre yapılmalıdır.

Ayrıca kordon kanı hematopoietik hücreleri ile kordon dokusu/Wharton jeli mezenkimal stromal hücrelerinin aynı olmadığı unutulmamalıdır. Bir ürünün kordon kökenli olması, başka bir hastalıkta etkin veya onaylı olduğu anlamına gelmez.

Bu içerik genel sağlık bilgilendirmesi amacı taşır; kişisel donör veya kök hücre kaynağı seçiminin yerine geçmez.

Kaynaklar
  • European Society for Blood and Marrow Transplantation, 2024 — “The EBMT Handbook: Selection of Stem Cell Source” — ncbi.nlm.nih.gov
  • European Society for Blood and Marrow Transplantation, 2024 — “Number of cells according to stem cell source” — ncbi.nlm.nih.gov
  • National Cancer Institute — “Stem Cell and Bone Marrow Transplants for Cancer” — cancer.gov
  • U.S. Food and Drug Administration — “Cord Blood Banking – Information for Consumers” — fda.gov
  • U.S. Food and Drug Administration — “Consumer Alert on Regenerative Medicine Products Including Stem Cells and Exosomes” — fda.gov
  • National Marrow Donor Program — “Donor and cord blood unit selection guidelines” — nmdp.org
  • National Institutes of Health Clinical Center — “Hematopoietic Stem Cell Transplant and CAR T-cell Therapy Overview” — nih.gov

Tıbbi olarak incelenmiştir. Sadece bilgilendirme amaçlıdır.

Prof. Dr. Erdinç Özek

Prof. Dr. Erdinç Özek

Beyin ve Sinir Cerrahisi

Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu olan Prof. Dr. Erdinç Özek, beyin ve sinir cerrahisi uzmanlık eğitimini İstanbul Okmeydanı Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde tamamlamıştır. Üsküdar Üniversitesi Tıp Fakültesi öğretim üyesi olan Prof. Dr. Özek'in 248 atıf ve h-index 9 değerine sahip uluslararası akademik yayınları bulunmaktadır. Derin beyin stimülasyonu (beyin pili), kök hücre tedavileri, omurga cerrahisi ve beyin tümörleri alanlarında Medicana Ataköy Hastanesi'nde hastalarına hizmet vermektedir.

Akademik Profil → Tam Biyografi →

Hemen Randevu Alın

Sağlığınız için ilk adımı atın. Formu doldurarak veya telefonla bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Randevu Formuna Git
× ❮ ❯