📌 Kısaca Bilmeniz Gerekenler
- Beyin Pili bulunan kişiler çoğu rutin diş muayenesi ve tedavisini yaptırabilir. Diş hekimi, işlemden önce hastada derin beyin stimülasyonu (DBS) sistemi bulunduğunu bilmelidir.
- Dental röntgenler DBS açısından ek önlem gerektirmeden uygulanabilir. Buna karşılık bazı elektrikli ve ultrasonik diş cihazları elektromanyetik etkileşim açısından ayrıca değerlendirilmelidir.
- Diatermi, DBS bulunan kişilerde kullanılmamalıdır. FDA ve cihaz güvenlik belgelerinde, diatermi enerjisinin elektrot sisteminden iletilerek ciddi beyin dokusu hasarına yol açabileceği belirtilmektedir.
- DBS varlığı tek başına diş tedavisi öncesinde koruyucu antibiyotik başlanmasını gerektirmez. Antibiyotik gereksinimi kalp kapak hastalığı gibi başka tıbbi nedenlere göre değerlendirilir.
Beyin Pili bulunan bir kişi diş dolgusu, diş çekimi, kanal tedavisi veya diş taşı temizliği gibi işlemleri tamamen bırakmak zorunda değildir. Asıl önemli nokta, diş hekiminin hastada derin beyin stimülasyonu sistemi bulunduğunu bilmesi ve kullanılacak elektrikli, ultrasonik veya cerrahi ekipmanı buna göre değerlendirmesidir.
Beyin Pili Olan Hastalarda Diş Tedavisi Neden Farklı Planlanır?
Derin beyin stimülasyonu sisteminde beynin belirli bölgelerine yerleştirilen elektrotlar, cilt altından uzanan bağlantı kabloları ve çoğunlukla göğüs bölgesine yerleştirilen bir nörostimülatör bulunur. Bu sistem elektriksel uyarılarla çalıştığı için güçlü elektromanyetik alan oluşturan bazı tıbbi ve dental cihazlar DBS’nin çalışmasını etkileyebilir veya sistem üzerinden istenmeyen enerji iletimine neden olabilir.
FDA’da yer alan Medtronic DBS hasta kılavuzu, dental matkapları ve ultrasonik probları olası elektromanyetik etkileşim oluşturabilecek işlemler arasında saymaktadır. Bu ifade, tüm diş tedavilerinin yasak olduğu anlamına gelmez; hangi cihazın kullanılacağı, DBS modelinin özellikleri ve işlem sırasında cihaz bileşenlerine olan mesafe dikkate alınmalıdır.
Ontario’daki düzenleyici meslek kuruluşu College of Dental Hygienists of Ontario, DBS hastalarında dental röntgenlerin ek önlem gerektirmeden çekilebileceğini; elektrikli dental cihazlar ve ultrasonik probların ise nörostimülatör, bağlantı kablosu ve baştaki implant alanına yaklaştırılmaması gerektiğini belirtmektedir. Aynı kurum ultrasonik diş taşı temizliği yerine manuel temizliğin tercih edilmesini önermektedir.
| Diş Hekimliği İşlemi veya Cihazı | DBS Açısından Yaklaşım | Neden? |
|---|---|---|
| Dental röntgen | Genellikle uygulanabilir | CDHO, dental radyografilerin ek DBS önlemi olmadan alınabileceğini belirtmektedir. |
| Dolgu ve rutin diş tedavisi | Genellikle uygulanabilir | Kullanılacak cihazların elektromanyetik özellikleri değerlendirilmelidir. |
| Ultrasonik diş taşı temizleyici | Önlem gerektirir | DBS hasta kılavuzlarında olası elektromanyetik etkileşim kaynağı olarak yer alır. |
| Elektrikli dental matkap | Önlem gerektirir | Cihaz sistemine yakın kullanımda elektromanyetik etkileşim olasılığı dikkate alınır. |
| Elektrokoter | Özel güvenlik önlemleri gerekir | Elektrik akımı DBS sistemiyle etkileşebilir; özellikle monopolar uygulamalar daha fazla dikkat gerektirir. |
| Diatermi | Kullanılmamalıdır | DBS elektrotlarında ısınmaya ve ciddi nörolojik hasara yol açabilir. |
Diş Tedavisinde Hangi Cihazlara Özellikle Dikkat Edilmelidir?
DBS bulunan hastalarda en önemli ayrım, sıradan dental işlemler ile elektrik veya yüksek enerjili elektromanyetik alan kullanan işlemler arasındadır. Medtronic’in DBS güvenlik bilgisinde ultrasonik ekipman ve elektrokoter, implante sistemle karşılıklı etkileşim oluşturabilecek tıbbi cihazlar arasında sayılmaktadır.
2018 yılında Tokyo Dental College Bulletin’de yayımlanan bir olgu raporunda Parkinson hastalığı nedeniyle DBS kullanan bir hastaya dental frez ve ultrasonik scaler ile üç ayrı seansta tedavi uygulanmış ve sistemde klinik olarak belirgin bir etkileşim gözlenmemiştir. Yazarlar buna rağmen kök kanal uzunluğu ölçüm cihazları, dental lazerler ve elektrikli cerrahi araçlarda elektromanyetik etkileşim olasılığının dikkate alınması gerektiğini vurgulamıştır.
Tek bir sorunsuz olgu, bütün DBS modelleri ve bütün dental cihazların güvenli olduğunu kanıtlamaz. Bu nedenle hastanın sahip olduğu nörostimülatörün marka ve modeline ait güncel üretici güvenlik bilgisi kontrol edilmeli; diş hekimi ve DBS takibini yapan ekip gerektiğinde işlem öncesinde iletişim kurmalıdır.
- Diş hekimine DBS sisteminin bulunduğu mutlaka söylenmelidir.
- Varsa hastanın DBS kimlik kartı veya cihaz modeli bilgisi tedavi öncesinde paylaşılmalıdır.
- Ultrasonik scaler, elektrikli cerrahi cihazı veya benzeri ekipman kullanılacaksa cihaz güvenlik bilgisi kontrol edilmelidir.
- Elektrik kabloları göğüsteki nörostimülatör veya boyundan geçen uzatma kablosunun üzerine yerleştirilmemelidir.
- DBS’nin açılıp kapatılması gerekiyorsa bu karar kullanılan sisteme ve planlanan işleme göre DBS ekibiyle birlikte verilmelidir.
Diatermi Beyin Pili Olan Hastalarda Neden Kullanılmamalıdır?
Diatermi, yüksek frekanslı enerjiyle dokularda ısı oluşturan bir uygulamadır ve DBS sistemleri açısından diğer dental cihazlardan ayrı değerlendirilmelidir. Medtronic, DBS hastalarının diatermi almaması gerektiğini açık biçimde belirtmektedir. Risk, cihaz kapalı olsa bile tamamen ortadan kalkmaz; implante metal sistem enerji için iletim yolu oluşturabilir.
2001 yılında Neurology dergisinde yayımlanan olgu raporunda, bilateral subtalamik DBS elektrotları bulunan Parkinson hastasına çene bölgesinde uygulanan radyofrekans diatermi sonrasında kalıcı diensefalik ve beyin sapı hasarı geliştiği bildirilmiştir. Bu olay, diaterminin DBS sistemindeki elektrot uçlarında tehlikeli ısı oluşmasına neden olabileceğini gösteren temel güvenlik örneklerinden biridir.
Bu nedenle diş tedavisi öncesinde kullanılan cihazın yalnızca “ultrason” olarak adlandırılması yeterli değildir. Tanısal ultrason, ultrasonik dental scaler ve tedavi amaçlı ultrasonik diatermi aynı uygulama değildir. DBS hastasında özellikle terapötik diatermi açık biçimde ayırt edilmelidir.
Fonksiyonel beyin cerrahisi sonrasında kullanılan implante nöromodülasyon sistemlerinde bu tür tıbbi cihaz etkileşimlerinin bilinmesi, yalnızca diş hekimliği değil diğer cerrahi ve tanısal işlemler açısından da önem taşır.
Antibiyotik, Lokal Anestezi ve Dental Röntgen İçin Ek Önlem Gerekir mi?
DBS sisteminin varlığı tek başına diş işlemi öncesinde koruyucu antibiyotik kullanılmasını gerektirmez. College of Dental Hygienists of Ontario, DBS’nin kendi başına antibiyotik profilaksisi nedeni olmadığını; koruyucu antibiyotik gereksiniminin belirli kalp kapak hastalıkları gibi eşlik eden başka tıbbi durumlara göre değerlendirilmesi gerektiğini belirtmektedir.
Dental röntgen açısından da aynı kuruluş ek DBS önlemi gerekmediğini bildirmektedir. Buna karşın hastanın Parkinson, distoni veya başka bir hareket bozukluğu nedeniyle istemsiz hareketleri belirginse görüntüleme ve dental işlem sırasında güvenli pozisyonlama ayrıca planlanabilir.
Lokal anestezi kullanımı DBS’nin kendisi nedeniyle genel olarak yasaklanan bir uygulama değildir. Ancak kullanılacak ilacın seçimi; hastanın kardiyovasküler durumu, kullandığı ilaçlar, alerjileri ve eşlik eden hastalıkları dikkate alınarak diş hekimi tarafından belirlenmelidir. DBS varlığı, hastanın tüm tıbbi öyküsünün değerlendirilmesi gerekliliğini ortadan kaldırmaz.
Prof. Dr. Erdinç Özek’ın Klinik Değerlendirmesi
DBS hastalarında diş tedavisiyle ilgili en önemli sorun çoğu zaman işlemin kendisinden önce, diş hekiminin implante cihazdan haberdar olmamasıdır. Prof. Dr. Erdinç Özek’a göre, hastanın randevunun başında yalnızca “DBS cihazım var” demesiyle yetinmeyip varsa cihaz kimlik kartını ve model bilgisini paylaşması, kullanılacak ekipmanın güvenlik açısından daha doğru değerlendirilmesini sağlar. Rutin dental röntgen ile diatermi gibi yüksek riskli bir uygulamanın aynı kategoride düşünülmemesi gerekir. Özellikle ultrasonik veya elektrikli ekipman kullanılacaksa DBS sistemine ait güncel üretici uyarıları kontrol edilmelidir. Diş hekimi kullanılan cihazdan emin değilse, işlem öncesinde nöroloji veya beyin cerrahisi ekibiyle iletişim kurulması gereksiz kısıtlamaları ve güvenlik risklerini azaltır.
Diş Randevusundan İşlem Sonrasına Hasta Yolculuğu
Planlı diş tedavisinde ilk adım, DBS sisteminin varlığını randevu öncesinde bildirmektir. CDHO, DBS implantasyonundan sonraki ilk ayda özellikle başlangıç programlaması sürerken elektif dental işlemlerin ertelenmesini önermektedir. Bu öneri acil diş enfeksiyonlarının tedavisiz bırakılması anlamına gelmez; acil durumlarda dental ve nörolojik ekip birlikte planlama yapmalıdır.
Prof. Dr. Erdinç Özek’a göre, diş tedavisinden önce hastanın kullandığı ilaçların listesi, DBS cihaz bilgisi ve son programlama durumu hazır olmalıdır. İşlem sırasında beklenmeyen titreme artışı, elektriklenme hissi veya cihazın çalışmasında değişiklik şüphesi ortaya çıkarsa uygulama durdurulmalı ve DBS sistemi değerlendirilmelidir.
- Randevu alınırken DBS bulunduğu diş hekimine bildirilir.
- Varsa cihaz kimlik kartı, model bilgisi ve kullanılan ilaçların listesi hazırlanır.
- Diş hekimi planlanan işlemde ultrasonik, elektrikli veya cerrahi cihaz kullanılıp kullanılmayacağını belirler.
- Gerekirse DBS cihazına ait üretici güvenlik bilgileri veya hastayı takip eden klinik ekip kontrol edilir.
- Diatermi uygulanmaz; elektrokoter gerekiyorsa DBS’ye özgü güvenlik önlemleri planlanır.
- İşlem sonrasında DBS’nin çalışmasında değişiklik veya nörolojik belirti fark edilirse cihaz kontrolü istenir.
Sıkça Sorulan Sorular
DBS olan kişiye diş dolgusu yapılabilir mi?
Evet, rutin dolgu işlemleri çoğu durumda yapılabilir. Diş hekiminin DBS sisteminden haberdar olması ve kullanılacak elektrikli ekipmanın cihazla olası etkileşimini değerlendirmesi gerekir.
DBS olan kişi diş röntgeni çektirebilir mi?
Evet. College of Dental Hygienists of Ontario, dental radyografilerin DBS bulunan kişilerde ek önlem gerektirmeden çekilebileceğini belirtmektedir. Bu bilgi MR için geçerli değildir; MR güvenliği DBS modeline ve belirli çekim koşullarına bağlıdır.
Ultrasonik diş taşı temizliği yapılabilir mi?
DBS hasta kılavuzlarında ultrasonik problar olası elektromanyetik etkileşim kaynakları arasında yer almaktadır. CDHO, DBS bulunan kişilerde ultrasonik scaling yerine manuel temizliği önermektedir. Kullanılacak cihaz için üreticiye özgü güvenlik bilgisi ayrıca kontrol edilmelidir.
Diş çekimi öncesinde antibiyotik kullanmak gerekir mi?
Yalnızca DBS bulunması koruyucu antibiyotik gerektirmez. Antibiyotik profilaksisi gereksinimi, belirli kalp hastalıkları veya diş enfeksiyonu gibi başka klinik nedenlere göre diş hekimi ve ilgili hekim tarafından değerlendirilir.
Diş tedavisi sırasında DBS kapatılır mı?
Her dental işlem için DBS’nin kapatılması gerekmez. Elektrokoter veya elektromanyetik etkileşim oluşturabilecek belirli cihazlarda sistemin kapatılması ya da programın değiştirilmesi gerekebilir; karar DBS modeli ve planlanan işleme göre verilmelidir.
DBS ameliyatından hemen sonra diş tedavisi yapılabilir mi?
Elektif işlemler için zamanlama ameliyat sonrası yara iyileşmesi ve ilk DBS programlamasıyla birlikte değerlendirilir. CDHO, özellikle Parkinson hastalarında implantasyondan sonraki ilk bir ay içinde elektif dental işlemlerin ertelenmesini önermektedir. Acil diş sorunlarında ise tedavi geciktirilmeden ekipler arası planlama yapılmalıdır.
Sonuç
DBS bulunan hastalar çoğu diş tedavisini yaptırabilir; ancak işlem öncesinde cihazın varlığı ve modeli mutlaka diş hekimine bildirilmelidir. Dental röntgenler genel olarak uygulanabilirken, ultrasonik ve elektrikli cihazlar için ek değerlendirme gerekir. Diatermi ise ciddi beyin hasarı riski nedeniyle kullanılmamalıdır. Kullanılacak ekipmanın güvenliği belirsizse DBS ekibiyle işlem öncesinde iletişim kurulmalıdır.
Bu içerik genel sağlık bilgilendirmesi amacı taşır; kişisel dental tedavi, DBS programlama kararı veya tıbbi değerlendirme yerine geçmez.
Kaynaklar
- U.S. Food and Drug Administration — Medtronic DBS Patient Manual, Electromagnetic Interference Precautions — fda.gov
- College of Dental Hygienists of Ontario — “Deep Brain Stimulation (DBS) Fact Sheet” — cdho.org
- Kojima Y. vd., Bulletin of Tokyo Dental College, 2018 — “Dental Treatment Effect on Deep Brain Stimulation System in Parkinson’s Disease” — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Nutt JG. vd., Neurology, 2001 — “DBS and diathermy interaction induces severe CNS damage” — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Medtronic — Deep Brain Stimulation Therapy, Important Safety Information — medtronic.com

