Spastisite, merkezi sinir sistemi hasarı sonucu kasların aşırı sertleşmesi ve kontrolsüz kasılması durumudur. Özellikle Serebral Palsi (SP), omurilik yaralanmaları ve inme sonrası görülen bu durum, hastanın hareket kabiliyetini kısıtladığı gibi ciddi ağrılara da yol açabilir.
Spastisite Nedir? Nedenleri ve Belirtileri Nelerdir?
Spastisite, beynin veya omuriliğin kas hareketlerini kontrol eden bölümlerinin hasar görmesiyle ortaya çıkar. Kaslar sürekli gergin haldedir ve normal esnekliğini kaybeder.
Serebral Palsi ve Omurilik Yaralanmalarına Bağlı Spastisite
Serebral Palsi’de spastisite genellikle doğum öncesi veya sırasında oluşan beyin hasarıyla gelişirken; yetişkinlerde travmatik omurilik yaralanmaları veya MS (Multipl Skleroz) en yaygın nedenler arasındadır.
Spastisite Tedavi Edilmezse Hangi Komplikasyonlara Yol Açar?
Kontraktürler: Kasların ve eklemlerin kalıcı olarak kısalması.
Deformiteler: İskelet sisteminde (özellikle kalça ve omurgada) kalıcı şekil bozuklukları.
Hijyen Sorunları: Bakım verenlerin hastanın alt temizliğini veya giydirilmesini yapamayacak kadar sertleşen kas yapısı.
Baklofen Pompası (İntratekal Baklofen Tedavisi)
İlaç tedavisinin ağız yoluyla (oral) alındığında yeterli gelmediği veya ciddi yan etki yaptığı durumlarda Baklofen Pompası altın standarttır.
Baklofen Pompası Nedir ve Nasıl Çalışır?
Karın bölgesine cilt altına yerleştirilen bilgisayarlı bir cihazdır. İlacı (Baklofen) doğrudan omurilik sıvısına (intratekal mesafe) iletir. Bu sayede, ağızdan alınan dozun binde biri ile çok daha güçlü bir kas gevşetici etki sağlanır.
Pompa Dolumu ve Programlama Süreci
Pompa içindeki ilaç bittikçe (ortalama 3-6 ayda bir) cilt üzerinden bir iğne yardımıyla poliklinik şartlarında doldurulur. İlacın dozu, dışarıdan bir bilgisayar aracılığıyla hastanın ihtiyacına göre milimetrik olarak ayarlanabilir.
Selektif Dorsal Rizotomi (SDR) Cerrahisi
SDR, spastisiteyi azaltmak için omurilikteki sinir köklerine uygulanan kalıcı bir cerrahi yöntemdir.
SDR Ameliyatı Nedir? Hangi Hastalar İçin Uygundur?
Özellikle bacaklarda belirgin spastisitesi olan Serebral Palsi’li çocuklarda tercih edilir. Ameliyat sırasında, kaslara aşırı kasılma sinyali gönderen hatalı duyusal sinir kökleri tek tek elektriksel testlerle belirlenir ve kesilir.
Prof. Dr. Erdinç Özek’ten Tavsiyeler: “Spastisite cerrahisi tek başına bir mucize değil, kapı açan bir anahtardır. Ameliyat spastisiteyi azaltır ancak açılan bu kapıdan geçmek için cerrahi sonrası en az 6-12 ay sürecek yoğun bir fizyoterapi programı şarttır. Ailenin ve rehabilitasyon ekibinin kararlılığı, başarının temelidir.”
Baklofen Pompası mı, SDR mi? Doğru Yöntemin Seçimi
Tedavi yöntemlerini karşılaştıran bu tablo, karar verme sürecinde yol göstericidir:
| Özellik | Baklofen Pompası | Selektif Dorsal Rizotomi (SDR) |
| Kalıcılık | Geri dönüştürülebilir (Pompa çıkarılabilir) | Kalıcı bir işlemdir |
| Etki Alanı | Tüm vücut veya alt ekstremite | Özellikle bacaklar (alt ekstremite) |
| Müdahale | Periyodik ilaç dolumu gerektirir | Tek seferlik cerrahi müdahale |
| İyileşme | Hızlı, cerrahi yükü azdır | Uzun süreli yoğun fizik tedavi gerekir |
Klinik Deneyimler ve Vaka Örneği
Anonim Vaka Analizi: 8 yaşında Serebral Palsi (Spastik Diparezi) tanılı hasta. Parmak ucunda yürüme ve kalça kasılmaları nedeniyle yürüme cihazı kullanamıyordu. Yapılan SDR cerrahisi ve sonrasındaki 1 yıllık yoğun rehabilitasyon ile spastisite %70 oranında azaltıldı. Hasta şu an destekli yürüteç ile bağımsız hareket edebilmekte ve fizik tedavi egzersizlerine tam uyum sağlamaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Baklofen pompası ameliyatı riskli midir?
Pompa yerleştirilmesi işlemi doğrudan beyin dokusuna müdahale içermez; cihaz karın bölgesine, kateter ise omurilik kanalına yerleştirildiği için majör beyin cerrahisine oranla risk profili daha düşüktür.
SDR cerrahisi kalıcı bir çözüm sunar mı?
Selektif Dorsal Rizotomi (SDR), hatalı sinir köklerinin kesilmesi prensibine dayandığı için spastisiteyi azaltmada ömür boyu sürecek kalıcı bir nörolojik rahatlama sağlar.
Baklofen pompası ne zaman doldurulmalıdır?
İlacın dozu ve konsantrasyonuna bağlı olarak genellikle 3 ila 6 ayda bir poliklinik şartlarında, cerrahi işleme gerek duyulmadan özel bir iğne yardımıyla dolum yapılması gerekir.
Spastisite cerrahisi sonrası hemen yürümek mümkün müdür?
Ameliyat kaslardaki sertliği anında azaltır ancak zayıf olan kasların güçlenmesi ve yeni hareket formuna alışılması için operasyon sonrası uzun dönemli ve disiplinli bir fizik tedavi süreci şarttır.
SDR ameliyatı her spastik hastaya uygulanabilir mi?
SDR için en ideal adaylar; bacaklarda belirgin spastisitesi olan, gövde kontrolü nispeten iyi ve zihinsel gelişimi rehabilitasyona uyum sağlayabilecek düzeydeki Serebral Palsili çocuklardır.
Pompanın pili bittiğinde ne yapılır?
Pilin ömrü dolduğunda (yaklaşık 5-7 yıl), lokal veya genel anestezi altında küçük bir kesi ile karındaki jeneratör ünitesi yenisiyle değiştirilir; omurilikteki kateter sistemine dokunulmaz.
Bilimsel Kaynakça
Journal of Neurosurgery: Long-term outcomes of Selective Dorsal Rhizotomy. https://thejns.org
The Lancet Neurology: Intrathecal baclofen for severe spasticity. https://www.thelancet.com
PubMed (NCBI): Spasticity management in Cerebral Palsy: Surgical vs Medical. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Profesyonel Danışmanlık ve Randevu
Spastisite cerrahisi, multidisipliner bir yaklaşım gerektirir. Tedavi seçeneklerinin çocuğunuz veya hastanız için uygunluğunu değerlendirmek üzere Prof. Dr. Erdinç Özek kliniğinden randevu alabilir, süreçler hakkında detaylı bilgi edinebilirsiniz.